Gərginlikdən sülhə: Yaxın Şərqdə diplomatik ümidlər

Yaxın Şərqdə gərginlik səngimək bilmir. İsraillə HƏMAS arasında davam edən münaqişənin atəşkəslə bağlı danışıqlarında irəliləyiş gözlənilsə də, prosesin ikinci mərhələsinə keçid yubanır.

HƏMAS bu gecikməyə görə İsrail tərəfini ittiham edir və Benyamin Netanyahunun atəşkəsin növbəti mərhələsinə dair müzakirələri başlatmadığını vurğulayır. Təşkilat həmçinin İsrailin 15 aydır davam edən hücumlar zamanı beynəlxalq konvensiyalarla qadağan olunmuş silahlardan istifadə etdiyini iddia edərək, bunun araşdırılması üçün beynəlxalq komitənin yaradılmasını tələb edir. HƏMAS-ın bu bəyanatı münaqişənin yalnız hərbi aspektləri ilə deyil, eyni zamanda hüquqi və diplomatik müstəvidə də davam edəcəyini göstərir.

Yaxın Şərqdə davam edən münaqişənin həlli üçün atəşkəsin ikinci mərhələsinə keçid niyə gecikir və bunun regional təhlükəsizliyə təsiri nə ola bilər?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən politoloq Elçin Xalidbəyli bildirib ki, Yaxın Şərqdə münaqişənin yenidən yaranması ehtimalı inandırıcı deyil:

"Yaxın Şərqdə münaqişənin yenidən alovlanması real fakt deyil. Hazırda beynəlxalq siyasi gündəmdə ABŞ-nin əsas prioritetlərindən biri Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin nizamlanmasıdır. Vaşinqton bu münaqişədə aktiv vasitəçi rolunu oynayır və regionda stabilliyin qorunması üçün diplomatik səylərini artırır. Beynəlxalq güclər hazırda daha çox iqtisadi və diplomatik məsələlərə fokuslandığından, regional münaqişələrin yenidən qızışması üçün ciddi motivasiya yoxdur. Mövcud geosiyasi vəziyyətdə böyük dövlətlər münaqişələrin dərinləşməsinin qarşısını almağa çalışır, çünki bu, onların strateji maraqlarına uyğun deyil".

Elçin Xalidbəyli: Yaxın Şərqdə münaqişənin yenidən alovlanması real fakt deyil

Politoloqun fikrincə, ABŞ Yaxın Şərqin problemləri ilə məşğul olmaq niyyətində deyil:

"Digər tərəfdən, İsrail öz strateji hədəflərinə böyük ölçüdə nail olub və əlavə irəliləyiş üçün hərbi əməliyyatlardan çox, diplomatik danışıqlara ehtiyac duyulur. Münaqişənin davam etdirilməsi əlavə siyasi və iqtisadi risklər yarada biləcəyindən, tərəflərin razılaşma masasına oturması qaçılmaz görünür. Ümumiyyətlə, beynəlxalq münasibətlərdə güc tətbiqindən daha çox siyasi kompromislərin ön plana çıxdığı bir dövrdə, Yaxın Şərqdə uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün diplomatik həll yollarının daha real olduğu müşahidə edilir. Sülh sazişi imzalanarkən onsuz da hər şey bəlli idi".

Nəticə olaraq demək olar ki, Yaxın Şərqdəki gərginliyin azalmağa başlaması, münaqişənin daha da şiddətlənməsinin qarşısını almaq məqsədilə beynəlxalq güclərin göstərdiyi diplomatik səylərlə əlaqədardır. İsrail və HƏMAS arasında atəşkəsin növbəti mərhələsinin gecikməsi yalnız hərbi deyil, həm də hüquqi və diplomatik müstəvidə məsələni dərinləşdirir. Yaxın Şərqdə yeni münaqişələrin yaranmasının ehtimalı aşağı qiymətləndirilir, çünki ABŞ və digər böyük dövlətlər mövcud gərginlikləri idarə etməyə üstünlük verirlər və regionda stabillik üçün diplomatik həll yollarını seçirlər. Həmçinin, İsrail öz strateji məqsədlərinə çatdığı üçün əlavə hərbi əməliyyatlara ehtiyac duymur və danışıqlar masasına oturmaq daha rasional addım kimi görünür. Bu, Yaxın Şərqdə uzunmüddətli sülhün və sabitliyin təmin edilməsi üçün ən real yoldur.

Əli Hüseynov