Icma.az
close
up
RU
Menu

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Görünməyən qəhrəmanlar: tərcüməçilərin ədəbiyyata təsiri

Görünməyən qəhrəmanlar: tərcüməçilərin ədəbiyyata təsiri

Icma.az, 525.az saytına istinadən bildirir.

Şahanə MÜŞFİQ

Hər dəfə dünya ədəbiyyatından bir əsəri Azərbaycan dilində oxuyanda hər şeydən öncə gözümüz müəllifin adını axtarır. Amma həmin əsərin dilimizdə mövcud olmasının, bizim onu belə rahatlıqla oxuya bilməyimizin arxasında başqa bir qəhrəman dayanır - tərcüməçi. Onun adı çox vaxt kiçik hərflərlə yazılır, hətta bəzən heç qeyd olunmur. Halbuki tərcüməçi əsərin ikinci müəllifidir və müəyyən hallarda müəllif qədər məsuliyyət daşıyır.

Bir əsərin dünya səhnəsinə çıxması çox vaxt müəllifin yaradıcılığından daha geniş bir komandanın - tərcüməçinin, redaktorun, nəşriyyatın və bəzən hətta siyasi kontekstin - zəhməti ilə bağlıdır. Bu baxımdan tərcüməçilər ədəbiyyatın görünməz mühəndisləridir. Onlar fərqli dillərdən gələn mətnləri başqa bir mədəniyyətdə forma və məna qazandıraraq təqdim edirlər.

Bir çox müasir nəzəriyyə tərcüməçini "köməkçi müəllif" və ya "dil körpüsü" kimi yox, əsərin yeni dilində ikinci müəllif kimi görür.

Bu yanaşma tərcüməyə məsuliyyət və eyni zamanda yaradıcı azadlıq verir: hansı ifadə saxlanılmalıdır, hansına bənzər ekvivalent tapılmalıdır, nə zaman mətnin forması qurban verilməlidir ki, mənası qorunsun? Bu seçimlər əsərin hədəf oxucu üçün necə alınacağını müəyyən edir.

Tərcümə sadəcə sözlərin bir dildən digər dilə çevrilməsi deyil. Xüsusən, ədəbiyyat tərcüməsi, əslində, başqa bir mədəniyyətin qapısını açmaqdır. Burada tərcüməçi həm estetik seçim edir, həm də mənəvi məsuliyyət daşıyır. O, qərar verir: müəllifin orijinal üslubunu qoruyacaq, yoxsa oxucuya daha doğma gələn sözləri seçəcək? Hansı ifadəni saxlayacaq, hansı metaforanı uyğunlaşdıracaq? Hər qərarın arxasında görünməz bir mübarizə, günlərlə araşdırma və sonsuz zəhmət dayanır.

Bəzən tərcüməçinin seçimləri müəllifin taleyini belə dəyişə bilir. Məsələn, Eduard Fitzgeraldın fars şairi Ömər Xəyyamdan etdiyi məşhur tərcümələr bütün Avropaya başqa bir Xəyyam təqdim etdi, bu sayədə romantik, melankolik bir şair obrazı yarandı. Konstans Garnett isə Tolstoy və Dostoyevskini ingilisdilli oxucuya tanıtdı, amma onları bir qədər sadələşdirməklə. Qabriel Qarsia Markez isə deyirdi, onun "Yüz ilin tənhalığı" əsəri Qreqory Rabassa tərəfindən o qədər uğurlu tərcümə olunub ki, sanki ingiliscə yazılmışdı.

Ən maraqlısı budur ki, tərcüməçinin işi həm yaradıcı, həm də siyasi xarakter daşıyır. Hansı dillərdən, hansı ölkələrin əsərləri tərcümə olunur, hansıları isə kənarda qalır - bu, mədəniyyətlərin inteqrasiyasına təsir edir. Böyük dillərdə yazılan müəlliflər daha tez dünya ədəbiyyatına çıxış tapır, kiçik dillərdə yazanlar isə çox vaxt görünməz qalırlar. Bu mənada tərcüməçi yalnız sözləri deyil, həm də ədəbiyyatın gələcək taleyini daşıyır.

Etiraf edək ki, Azərbaycan ədəbiyyatı tərcümə və tərcüməçi sarıdan müəyyən qədər kasaddır. Əlimizdə olan-qalan tərcüməçilərin işlərini isə ya oxucu, ya da elə öz həmkarları çox zaman tənqid edir, ondan dəqiqlik və səlislik tələb edirlər. Doğrudur, tərcüməçi etdiyi çevirmələrin, işlədiyi dillərin məsuliyyətini daşımalı, bacardığının ən yaxşısını təqdim etməlidir həm özünə, həm müəllifə, həm də oxucuya. Amma irad tutanlar, tənqid edənlər bəzən də ifrata varır, dillərin fərqini, lüğətlərin zənginlik dərəcəsini nəzərə almırlar. Bütün hallarda tərcüməçilik sənəti ədəbiyyat üçün olduqca lazımlı və önəmli sahədir.

Bu mənada son illər həm dünyada, həm də ölkəmizdə xoşagələn bir hal müşahidə olunmaqdadır: tərcüməçilərin adı daha çox vurğulanır, festivallarda onların iştirakı xüsusi qeyd olunur. Çünki artıq hər kəs anlayır ki, müəllifin səsi başqa bir dildə yaşamaq üçün mütləq tərcüməçinin nəfəsindən keçməlidir.

Əgər bir gün sevimli kitabınızın tərcüməçisinin kim olduğunu xatırlamasanız, bir anlıq düşünün: o olmasaydı, bəlkə də həmin əsəri heç vaxt oxuya bilməzdiniz. Tərcüməçilər çox zaman görünməz qəhrəmanlardır. Məhz onların zəhməti sayəsində ədəbiyyat sərhəd tanımır.

Tərcüməçilərin əməyinə daha çox diqqət yetirmək, onların adını görünən etmək və tərcümə prosesini müzakirəyə açmaq ədəbiyyatın zənginliyini artıracaq. Əks halda, bir çox dünya səsləri görünməz qalacaq, halbuki hər bir səs yeni dünyalara açılan qapıdır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:276
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 12 Sentyabr 2025 18:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see356

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see328

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see322

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see297

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see287

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see262

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see244

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see234

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see232

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see227

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see223

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see222

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see221

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see219

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see217

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see213

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see200

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see188

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see183

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri