Gündoğana dönüş ANALİTİK

Gürcüstan da Mərkəzi Asiyada Aİ-nin enerji, nəqliyyat və logistika təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm element olmağı planlaşdırır

Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze bu yaxınlarda Tacikistana səfər edib. Bu, Gürcüstan hökuməti başçısının Mərkəzi Asiyanın ən maraqlı ölkələrindən birinə tarixi səfəridir. Üstəlik, Gürcüstan bu yaxınlarda Mərkəzi Asiya dövləti - Qazaxıstanla ilk strateji tərəfdaşlıq müqaviləsini imzalayıb. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Gürcüstan Baş nazirinə ikitərəfli münasibətlərin inkişafına verdiyi töhfəyə görə dövlət ordeni təqdim edib.

Gürcüstanın son iki il yarım ərzində Mərkəzi Asiyaya doğru fenomenal dönüş etməsi bir çox suallar doğurub. Xüsusilə, Tiflisin bu istiqamətə olan böyük marağını nə izah edir? Gürcüstan Mərkəzi Asiya ölkələrinə nə təklif edə bilər? Və Tiflisin Mərkəzi Asiya xarici siyasət vektoru onun əsas strateji məqsədi - Avropa məkanına inteqrasiya ilə necə əlaqəlidir? Əvvəla, xatırlamaq lazımdır ki, 1992-ci ildən etibarən Gürcüstan Türkmənistandan aktiv şəkildə təbii qaz alırdı. Lakin maliyyə resurslarının çatışmazlığı səbəbindən bu təcrübə məhdudlaşdırıldı. Buna baxmayaraq, Gürcüstanın Orta Asiya ilə münasibətləri həmişə Tbilisi üçün maraqlı olub. Niyyətlər var idi, amma ya maliyyə çatışmırdı, ya da siyasi iradə çatışmırdı.

Bu siyasi iradə Rusiyanın 2022-ci ildə xüsusi hərbi əməliyyat başlatdıqdan sonra ortaya çıxdı. Daha dəqiq desək, Gürcüstan rəhbərliyi nəhayət ABŞ və Aİ-nin Gürcüstanı Rusiyaya strateji məğlubiyyətə uğratmaq prosesinə cəlb etməkdə maraqlı olduğunu anladıqdan sonra - Gürcüstan hökuməti bu ssenarini qəbuledilməz hesab edirdi. Nəticədə müttəfiqlər və tərəfdaşlar Gürcüstana təzyiq göstərməyə başladılar. Təzyiq nə qədər böyükdürsə, Tbilisi bir o qədər fəal şəkildə xarici siyasətini və iqtisadi əlaqələrini şaxələndirmək üçün imkanlar axtarırdı və axtarmağa davam edir.

Qəribədir ki, hər şey Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərin dərinləşməsi ilə başladı. Eyni zamanda, ənənəvi logistika marşrutlarında böhran və Qərblə Rusiya arasında münasibətlərin pisləşməsi fonunda qlobal iqtisadiyyat Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən yeni nəqliyyat dəhlizləri axtarmağa başladı. Gürcüstan məhz burada strateji yerini kəşf etdi. Tbilisi belə bir nəticəyə gəldi ki, müasir dünyanın ölkəyə ilk növbədə tranzit mərkəzi kimi ehtiyacı var və onun əhəmiyyəti yalnız Orta Dəhlizin (Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və oradan Türkiyəyə və Avropaya gedən beynəlxalq nəqliyyat marşrutu) inkişafı çərçivəsində artacaq.

Gürcüstan özünü ilk növbədə etibarlı tərəfdaş kimi görür və son 30 ildə daxili siyasi proseslərə baxmayaraq, tranzit mərkəzi kimi xidmət etməyə hazır olduğunu sübut edib. Cənubi Qafqazla əlaqələrini gücləndirməyə və məcazi mənada desək, malları üçün Avropaya pəncərə açmağa çalışan Orta Asiya dövlətləri üçün Gürcüstanın təşəbbüsü vaxtında özünü doğrultdu. Beləliklə, bir tərəfdən Tbilisi Orta Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropanı birləşdirən əsas bir yer tutmağa çalışır. Digər tərəfdən, region dövlətləri Gürcüstana etibar etdikləri, yaxşı tanıdıqları və uzunmüddətli əməkdaşlıq inkişaf etdirməyə hazır olduqları bir ölkə kimi baxırlar.

Bu kontekstdə Sovet mirası unudulmamalıdır. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Gürcüstan və Orta Asiya dövlətləri arasında müəyyən humanitar, iqtisadi və şəxsi əlaqələr qaldı. Bu ortaq tarixi keçmiş Gürcüstana və ümumiyyətlə gürcülərə qarşı müsbət münasibət formalaşdırıb. Buna görə də, etibarlılığı sübut etmək, ortaq maraqlara sadiq qalmaq və etibarlı münasibətlər qurmaq mərhələsi çoxdan keçib. Gürcüstanın Orta Asiyadakı müsbət imici artıq formalaşıb.

Təxminən 3,9 milyon əhalisi olan Gürcüstan obyektiv olaraq Orta Asiya dövlətlərinə öz məhsullarını əhəmiyyətli miqdarda təklif edə bilmir. Gürcüstanın əsas ixrac məhsulları mineral su, şərab, meyvə, qoz-fındıq və müəyyən minerallardır. Turizm potensialına gəldikdə, Orta Asiya ölkələrinin vətəndaşları getdikcə daha çox Gürcüstana səfər edirlər. Lakin ölkənin əsas üstünlüyü daxili bazarının ölçüsü deyil, olduqca əlverişli coğrafi mövqeyidir. Gürcüstan Orta Asiyaya unikal təbii sərvətlər təklif edə bilməz, lakin bu dövlətlərə öz resurslarını və mallarını qlobal bazarlara ixrac etmək imkanı verə bilər. Onun strateji dəyəri də məhz buradadır.

Qeyd etmək lazımdır ki, son aylarda Qırğızıstan Gürcüstan ixracatı üçün aparıcı məkana çevrilib. Bu, əsasən avtomobillərin təkrar ixracı ilə bağlı olsa da, trend özü ölkələr arasında artan iqtisadi əməkdaşlığı göstərir. Gürcüstanın uzunmüddətli strateji məqsədi - Avropaya inteqrasiya - Orta Asiya ölkələri ilə münasibətləri, o cümlədən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qədər dərinləşdirmək bu siyasətin vacib hissəsidir. Artıq sadəcə AB üzvlüyünə can atmağın kifayət olmadığını və Brüsselin Gürcüstanın Avropa perspektivlərini getdikcə öz siyasi tələblərinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqələndirdiyini qəbul edən Tbilisi fərqli bir yanaşma axtarmağa başlayıb.

Gürcüstanın əsas arqumentləri əvvəllər demokratik islahatlar və Avropa dəyərlərinə sadiqlik üzərində cəmləşsə də, ölkə indi AB üçün praktik əhəmiyyətini sübut etməyə çalışır. Başqa sözlə, Tbilisi Avropanın Gürcüstana Gürcüstanın özü qədər ehtiyacı olduğunu nümayiş etdirməyə çalışır. Məhz buna görə də Gürcüstanın Cənubi Qafqaz və Orta Asiyadan Avropa bazarlarına resursların tranzitini təmin etmək qabiliyyəti fundamental əhəmiyyət kəsb edir. Gürcüstan sadəcə sivilizasiya səbəbləri ilə Avropa məkanına qoşulmaq istəyən bir dövlət olmağa deyil, həm də Avropanın enerji, nəqliyyat və logistika təhlükəsizliyini təmin etməkdə mühüm element olmağa çalışır.

Rusiyadan yan keçən alternativ nəqliyyat marşrutları axtaran və ənənəvi olaraq Rusiyanın təsir dairəsində olan bölgələrlə əlaqələrini gücləndirməyə çalışan Brüssel üçün Gürcüstan marşrutu xüsusilə dəyərlidir. Buna görə də, Gürcüstanın Mərkəzi Asiyaya doğru hazırkı strateji istiqaməti onun Avropa kursunun rədd edilməsi kimi deyil, əksinə, Avropa Birliyinə Gürcüstanın təkcə islahatçı dövlət deyil, həm də Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat və logistika marşrutlarının təhlükəsizliyinin və fəaliyyətinin təmin edilməsində həyati bir halqa olduğunu sübut etmək cəhdi kimi qəbul edilməlidir. Tbilisinin əsas arqumenti budur: Avropanın Gürcüstana ehtiyacı var.

V.VƏLİLİ