Günəş bir Yeri udub? Bizim yaşadığıız ikinci Yerdir

Günəş ilk illərində super Yer kürəsini udmuş və özündə izlərini qorumuş ola bilər.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, alimlər Günəşin təkamülünün standart modelləri ilə zəif uyğun gələn bir neçə xüsusiyyətinin izahını təklif ediblər. Yeni bir fərziyyəyə görə, ulduz erkən həyatında Yer kürəsinin kütləsindən beş-on dəfə çox olan bir planeti udmuş ola bilər. 

Əgər bu, həqiqətən baş veribsə, belə bir toqquşmanın kimyəvi və struktur izləri hələ də Günəşin dərinliklərində qorunub saxlanıla bilər.

Tədqiqat 10 sentyabrda "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" jurnalında dərc edilib. Məlumatına görə, Yer kürəsindən daha böyük planetlər olan super Yer kürələri digər planet sistemlərində olduqca yaygındır. Lakin Günəş sistemində belə bir dünya mövcud deyil: Yer ilə daha böyük planetlər arasında belə bir obyekt yoxdur.

Türkiyənin Ege Universitetinin tədqiqatçıları bunun izahının Günəşin erkən tarixində ola biləcəyini irəli sürüblər.

Günəş kimi ulduzlar yeni əmələ gələndə, onlar protoplanetar disk - planetlərin sonradan əmələ gəldiyi düz qaz və toz buludu ilə əhatə olunub. Material disklə gənc ulduz arasında hərəkət edə  və əmələ gələn planetlər öz orbitlərini dəyişə bilərlər.

Əvvəlki bir fərziyyəyə görə, gənc Günəşin bilavasitə yaxınlığında bir və ya daha çox super Yer əmələ gələ bilərdi. Belə bir planet sonradan tədricən ulduza yaxınlaşa və nəticədə onunla toqquşması mümkündür.

Yeni tədqiqat fərqli bir suala cavab verir. Əgər belə bir planet həqiqətən Günəşə düşsəydi, onun izləri milyardlarla il sonra tapıla bilərdimi?

Müəxəssislər deyirlər ki, izlər ulduzun nüvəsində qala bilərdi.Bu fikri sınamaq üçün elm adamları ulduz təkamülünün kompüter modellərindən istifadə etdilər və planetlərin Günəş tərəfindən udulması üçün müxtəlif ssenariləri simulyasiya ediblər.

Ulduzun hazırkı xüsusiyyətlərinə ən uyğun olan model, Günəşin Yer kürəsindən təxminən beş-on dəfə kütləsi olan bir planeti - super Yer kürəsini udması idi.

Tədqiqat müəlliflərinə görə, belə bir hadisə ulduzun içərisində kimyəvi iz buraxa bilərdi. Planetlər gənc ulduzu əhatə edən qazdan kimyəvi cəhətdən fərqli materialdan əmələ gəlir. Buna görə də, udulduqdan sonra bu materialın bir hissəsi Günəşin daxili tərkibini dəyişdirə və Günəşin sonrakı təkamülünə təsir göstərə bilər.

Tədqiqatçılar bu hipotezi ulduzun standart modellərlə tam izah olunmayan bir neçə xüsusiyyəti ilə əlaqələndirirlər. Bunlara Günəşin konveksiya zonasının dərinliyi və birbaşa altındakı səs yayılma sürətinin quruluşu daxildir.

Başqa bir sirr litiumla bağlıdır. Günəşin səthində bu elementin bəzi təkamül modelləri tərəfindən proqnozlaşdırılandan daha az hissəsi var. Alimlər hesab edirlər ki, bir planetin udulması da bu xüsusiyyəti izah etməyə kömək edə bilər.

Günəş udulmuş planetin "barmaq izini" saxlaya bilərdi. Lakin  alimlər belə bir planetin mövcudluğuna dair sübut tapdıqlarını iddia etmirlər. Onların nəticəsi kompüter modelləşdirməsinə və Günəşin standart hesablamalarla hələ tam uzlaşdırıla bilməyən xüsusiyyətlərini izah etmək cəhdinə əsaslanır.

Bundan əlavə, model planetin ulduz tərəfindən tamamilə udulmasını tələb etmir. Buna görə də, Günəşin müşahidə olunan xüsusiyyətləri üçün başqa mümkün izahlar da mövcuddur.

Buna baxmayaraq, tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əgər bir planet həqiqətən udulubsa, onun təsirləri bu gün də aşkar edilə bilər. Bu, Günəşin içində qalan yad bir dünyanın "parçası" deyil, əksinə ulduzun daxili quruluşuna təsir göstərə biləcək daha incə kimyəvi və struktur imzadır. Cavab Günəşin özündə ola bilər.

Növbəti addımda alimlər model tərəfindən proqnozlaşdırılan planetlərin udulması imzalarının müstəqil şəkildə aşkar edilib-edilmədiyini yoxlamaq istəyirlər.

Hələlik, udulmuş super Yerin hekayəsi bir fərziyyə olaraq qalır. Lakin bu, Günəş Sistemini digər planet sistemləri ilə müqayisə edərkən ortaya çıxan bir suala maraqlı bir cavab təqdim edir: niyə belə planetlər digər ulduzların ətrafında geniş yayılsa da, super Yerimiz yoxdur?

Bəlkə də onlardan biri bir vaxtlar mövcud olub və bu gün Günəşə ən yaxın planetin təxminən olduğu yerdə yerləşirdi. Daha sonra onun orbiti o qədər dəyişdi ki, planetin özü ulduzun bir hissəsinə çevrildi. 

Əgər gələcək müşahidələr proqnozlaşdırılan "barmaq izlərini" aşkar edərsə, bu, Günəşin həqiqətən də Günəş Sisteminin tam formalaşmasından əvvəl bütün bir dünyanı udmuş ola biləcəyinə dair dəlil olacaq.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin