Hamburgerlə bağlı araşdırma təəccüb doğurdu

Hamburger və yüksək yağlı qırmızı ət istehlakının ürək-damar sağlamlığına təsiri ilə bağlı yeni araşdırma diqqət çəkən nəticələr ortaya qoyub. Kişilər üzərində aparılan tədqiqatda yüksək yağlı mal ətinin damarların fəaliyyətinə gözlənilən mənfi təsiri göstərmədiyi, əksinə, bəzi göstəricilərdə yaxşılaşma ilə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.

Ürək-damar xəstəlikləri dünyada əsas ölüm səbəbləri arasında yer alır. Xolesterinin səviyyəsi və qidalanma vərdişləri də bu xəstəliklərin yaranması ilə bağlı risklərdə mühüm rol oynayır. Tərkibində yüksək miqdarda natrium və doymuş yağ olduğu üçün hamburgerin tez-tez istehlakı uzun illər ərzində yüksək xolesterin və ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqələndirilib.

Lakin “Nutrients” jurnalında dərc edilən yeni araşdırma bu mövzuda bəzi fərqli nəticələr ortaya qoyub. Tədqiqatda normal qidalanma rejimini davam etdirən 23 kişi iştirak edib. İştirakçılar beş həftə ərzində həftədə beş hamburger yeyiblər. Hamburgerlərin hazırlanmasında iki fərqli yağ tərkibli mal əti istifadə olunub. Bir qrupda təxminən 25 faiz yağlı, digər qrupda isə təxminən 5 faiz yağlı qiymə tətbiq edilib. Tədqiqatçılar əsasən damarların fəaliyyəti və qanda xolesterin səviyyəsində baş verən dəyişiklikləri araşdırıblar.

Yüksək yağlı ət damarları zədələmədi

Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri yüksək yağlı qiymə istehlakının qan damarlarında gözlənilən mənfi təsiri yaratmaması olub. Həm yüksək, həm də aşağı yağlı mal ətinin damar funksiyasına zərər vermədiyi müəyyənləşdirilib.

Daha maraqlısı isə yüksək yağlı mal əti istehlak edən iştirakçılarda damarların genişlənmə qabiliyyətinin yaxşılaşmasıdır. Damarların daha yaxşı genişlənməsi qanın daha rahat hərəkət etməsinə kömək edə və qan təzyiqinin azalmasına şərait yarada bilər. Aşağı yağlı qiymə istehlak edən qrupda isə damarların genişlənmə qabiliyyətində nəzərəçarpacaq dəyişiklik qeydə alınmayıb.

Tədqiqatçılar damar funksiyasını qiymətləndirmək üçün **axınla əlaqəli dilatasiya (FMD)** adlı qeyri-invaziv ultrasəs metodundan istifadə ediblər. Bu üsul qan axını artdıqda damarların nə dərəcədə genişləndiyini müəyyən etməyə imkan verir. Nəticələr yüksək yağlı mal əti yeyən kişilərdə damarların qan axınının artmasına daha yaxşı reaksiya verdiyini göstərib. Tədqiqatçılar bu nəticənin qan təzyiqinin azalması ilə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər.

Xolesterin nəticələri də təəccübləndirdi

Araşdırmanın digər diqqətçəkən nəticəsi yüksək yağlı qiymənin xolesterinə təsiri ilə bağlı olub. Əvvəlki araşdırmanın məlumatlarından da istifadə edilən qiymətləndirmədə, daha çox doymuş yağ qəbul edilməsinə baxmayaraq, yüksək yağlı qiymə istehlak edən iştirakçıların **LDL xolesterin** səviyyəsində azalma müşahidə olunub.

LDL xalq arasında “pis xolesterin” kimi tanınır. Onun səviyyəsinin yüksəlməsi damarların daxili divarlarında xolesterin lövhələrinin yaranmasına və damarların daralmasına səbəb ola bilər. Bu isə ürək xəstəlikləri və insult riskini artıra bilər. Buna görə də yüksək yağlı mal ətinin LDL səviyyəsinə təsiri tədqiqatçılar üçün xüsusilə maraqlı nəticə olub.

“Yaxşı xolesterin” də azalıb

Bununla belə, araşdırmanın nəticələri tamamilə müsbət mənzərə yaratmayıb. Həm yüksək yağlı, həm də aşağı yağlı mal əti istehlakının HDL xolesterin səviyyəsinin azalması ilə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.

HDL adətən “yaxşı xolesterin” adlandırılır və qandakı artıq xolesterinin orqanizmdən uzaqlaşdırılmasına kömək edir. Buna görə tədqiqatçılar nəticələrin yalnız LDL göstəricisinə əsasən qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırlar. Xolesterinin müxtəlif növləri və onların damar sağlamlığına təsiri birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Nəticələr illərdir formalaşmış fikirləri sual altına alır

Tədqiqat qısa müddət ərzində yüksək yağlı mal əti istehlakının qan təzyiqini aşağı sala biləcəyini və bunun ürək-damar xəstəlikləri riski baxımından potensial fayda yarada biləcəyini göstərən ilk araşdırmalardan biri kimi qiymətləndirilir.

Nəticələr doymuş yağlarla zəngin qidaların bütün hallarda və hər kəs üçün avtomatik olaraq zərərli olduğu barədə geniş yayılmış fikrin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə yüksək yağlı mal ətinin LDL səviyyəsinin azalması və damarların genişlənmə qabiliyyətinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilməsi qidalanma ilə ürək sağlamlığı arasındakı əlaqənin daha mürəkkəb olduğunu göstərir.

Hamburgeri “sağlam qida” elan etmək olmaz

Lakin araşdırmanın nəticələri hamburgerin məhdudiyyətsiz istehlak edilə biləcəyi anlamına gəlmir. Tədqiqat cəmi 23 kişi üzərində aparılıb və yalnız beş həftə davam edib. Bu səbəbdən əldə edilən nəticələri bütün əhaliyə və uzunmüddətli qidalanma vərdişlərinə birbaşa tətbiq etmək mümkün deyil.

Bundan başqa, hamburgerin sağlamlığa təsirini yalnız qiymənin yağ tərkibi müəyyən etmir. Çörək, pendir, souslar və xüsusilə yüksək miqdarda duz da yeməyin ümumi qida tərkibinə təsir göstərir. Buna görə hamburgerin təsiri ayrıca bir məhsul kimi deyil, bütöv qida rasionunun tərkibində qiymətləndirilməlidir.

Başqa sözlə, araşdırma hamburgeri “sağlam qida” elan etmir. Sadəcə yüksək yağlı qırmızı ətin ürək-damar sisteminə təsirinin indiyədək düşünüldüyündən daha mürəkkəb ola biləcəyini göstərir.

Tədqiqatın kiçik iştirakçı qrupu və qısa müddəti nəzərə alınaraq, nəticələr əsasında qəti tibbi və ya qidalanma tövsiyəsi vermək hələ tezdir. Buna görə də balanslı qidalanma, porsiyalara nəzarət, duz və doymuş yağların məhdudlaşdırılması, tərəvəz və liflə zəngin qidalara üstünlük verilməsi ürək-damar sağlamlığı baxımından əhəmiyyətini qoruyur.