Hansı imperator Romada ən uzun hökmdarlıq edib?

…Roma İmperiyasının imperatoru olmaq təhlükəli iş idi. Hökmdarlar tez-tez xəstəliklər, epidemiyalar və infeksiyalar haqqında danışmasaq, hakimiyyətin arxasınca qaçan qəsbçilər tərəfindən öldürülürdü. Bəs kim hakimiyyəti ən uzun müddət saxlaya bildi?

SİA-nın məlumatına görə, Livescience.com suala cavab verir..?

Teorik olaraq, ən uzun hökmdarlıq edən imperatoru tapmaq olduqca sadədir - sadəcə Qədim Roma hökmdarlarının siyahısına baxmaq və rəqəmləri müqayisə etmək lazımdır. Amma praktikada bu suala cavab vermək düşündüyünüzdən də çətindir.

Əvvəla, Roma İmperiyasının hansı anda mövcudluğunu dayandırdığını müəyyən etməlisiniz. 395-ci ildə daimi olaraq iki dövlətə bölündü və Qərbi Roma İmperiyası 476-cı ilə qədər mövcud oldu.
Ancaq müasir tarixçilərin Bizans İmperiyası adlandırdıqları Şərqi Roma İmperiyası 1453-cü ilə qədər, yəni Konstantinopol Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən tutulana qədər davam etdi.

Bu gün tarixçilərin əksəriyyəti hesab edir ki, Bizans İmperiyası müstəqil dövlət olmayıb - bu, Roma İmperiyasının davamı hesab olunur.

Bu məntiqə əməl etsək, ən uzun padşahlıq 976-cı ildən 1025-ci ilə qədər dövləti idarə edən II Basilin hakimiyyəti olub.

Onun dövründə çoxlu müharibələr olub; imperator hakimiyyətinin birinci yarısında bir sıra vətəndaş müharibələri, ikincisində isə xarici müharibələrlə üzləşməli olub.

Amma sonda Bizans İmperiyası bütün Bolqarıstanı fəth etdi. Əgər Roma İmperiyasının sonunu Qərbi Roma İmperiyasının süqut etdiyi 476-cı il hesab etsək, o zaman kimin hakimiyyətinin ən uzun sürdüyünü söyləmək hələ də çətindir. Bəzi imperatorlar başqaları ilə birgə hökmranlıq edirdilər, digərləri isə əslində, demək olar ki, heç bir siyasi gücə malik deyildilər və yalnız formal olaraq imperator idilər.

402-450-ci illərdə hökmranlıq edən II Teodosi nəzəri olaraq 48 il hakimiyyətdə qala bilərdi.

Atası İmperator Arkadius, doğulduqdan qısa müddət sonra, 402-ci ildə ona həm imperator adını verdi. Arkadius 408-ci ildə öldü və II Teodosius tək imperator oldu, lakin o zaman çox gənc idi.

Hətta yetkin ikən onun ətrafında böyük siyasi təsirə malik güclü zadəganlar var idi. Buna görə də II Feodosinin bir hökmdar kimi effektivliyi sual altındadır.

Beləliklə, yalnız bütün müddət ərzində hökmranlıq etmək üçün kifayət qədər yaşlı olan imperatorları nəzərə alsaq, rekordçu ilk Roma imperatoru Oktavian Augustusa gedir.

O, ulu əmisi Yuli Sezarın varisi kimi eramızdan əvvəl 27-ci ildən eramızın 14-cü ilinə qədər 41 il padşahlıq etdi. Eramızdan əvvəl 44-cü ildə Sezarın öldürülməsindən sonra Oktavian Mark Antoni və siyasətçi Lepidus ilə birlikdə hakim triumvirat yaratdı.

Lakin Lepidus eramızdan əvvəl 36-cı ildə vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı, bundan sonra Oktavian və Mark Antoni arasında vətəndaş müharibəsi başladı və bu, Antoninin məğlubiyyətinə və intiharına səbəb oldu.

Antoni və Yuli Sezardan uşaqları olan VII Kleopatra da elə həmin il intihar etdi.

Lakin Kleopatranın Sezarın varisi Sezarion var idi. Oktavian hər hansı bir şansa girmək əvəzinə, hakimiyyətinə təhlükəni aradan qaldırmaq üçün onu öldürdü.

Oktavian Augustus hakimiyyəti dövründə Romada bir çox binaları və infrastrukturu, o cümlədən məbədləri, qurbangahları, forumu, senat evini, kanalizasiyaları və yolları təmir və bərpa etdi.

Lakin onun hakimiyyəti də məğlubiyyətlər gördü. Oktavian Avqust Roma İmperiyasını Almaniyaya genişləndirməyə cəhd etdi, bu da pis nəticələndi: Teutoburq Meşəsinin məşhur döyüşündə üç Roma legionu həlak oldu.

Əli Babayev