“Hələ də niyə SSRİ dən Türkiyəyə qaçdığımı bilmirəm” Hafiz Süleymanovun ə MÜSAHİBƏSİ + FOTO

O, ağır atletika üzrə dünya çempionu olmuş ilk azərbaycanlıdır; cəmi 48 saat ərzində həmin vaxt vətəndaşı olduğu Sovet İttifaqı üçün qəhrəman-çempiondan xain və fərariyə çevrilən, qonşu Türkiyəyə qaçmış bir insandır.

İdman.Biz oxucularına tanınmış ağır atlet, dünya və Avropa çempionu Hafiz Süleymanovla müsahibəni təqdim edir.

- 1989-cu ildə atdığı addımla bütün dünya idman ictimaiyyətini sarsıdan insan bu gün nə ilə məşğuldur?

- Sevdiyim işlə məşğulam - 5 saylı Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində məşqçi işləyirəm.

- Əgər bu sizin sevdiyiniz iş idisə, bəs onda niyə bir neçə gün əvvəl dünya və Avropa çempionu olduğunuz, bütün Sovet İttifaqının qüruruna çevrildiyiniz Yunanıstandan Türkiyəyə qaçdınız? Axı bilirdiniz ki, bundan sonra həyatınız yeni rənglərlə parlayacaq. SSRİ-nin bütün mənfi cəhətlərinə baxmayaraq, çempion idmançılara burada böyük hörmətlə yanaşılırdı və onlar adi vətəndaşlarla müqayisədə xeyli imtiyazlardan yararlanaraq yaşayırdılar.

- Düzünü desəm, bu günə qədər özüm də bu suala cavab verə bilmirəm. Hər şey spontan alındı və Afinada keçirilən dünya və Avropa çempionatına yollanmazdan əvvəl ümumiyyətlə belə bir şey planlaşdırmırdım. Bunu tam səmimi deyirəm.

- Bəs onda bu addımın katalizatoru nə oldu? Komandada sizi incidirdilər, yoxsa Azərbaycanda, yaşadığınız Sumqayıtda hansısa problemlər var idi?

- Xeyr, qətiyyən heç bir problem yox idi. Mən dünya çempionatına Seul Olimpiadasının çempionu, mənimlə eyni – 56 kq çəki dərəcəsində çıxış edən Oksen Mirzoyanla ağır mübarizədə qalib gələrək düşmüşdüm. Olimpiya çempionu əvəzinə bu turnirə sadə bir sumqayıtlı oğlanın seçilməsi çox şeydən xəbər verir – o cümlədən Aleksandr Medvedevin rəhbərliyi altında olan komandada mənə qarşı heç bir təzyiqin olmadığını göstərir.

Bizim masajçımız Vitali Stabrov isə bəli, əvvəldən qaçışa köklənmişdi və məni də buna daim təhrik edirdi. Axı mən əfsanəvi Naim Süleymanoğlu ilə sıx ünsiyyətdə idim. O da mənim Türkiyəyə qaçmağımı və bu ölkənin millisi üçün çıxış etməyimi çox istəyirdi. Çempionat boyu onunla daim əlaqədə idik – axı o, mənim kumirim idi!

- Bu ünsiyyətə müvafiq sovet strukturları necə reaksiya verirdi? Axı sirr deyil ki, böyük idman yarışlarında sovet idmançılarının yanında DTK-dan olan kuratorlar olurdu.

- Heç cür. Birincisi, oteldə mənimlə Naimin otaqları yan-yana idi və heç bir kurator bizim ünsiyyətimizi izləyə bilməzdi. İkincisi isə, mən onun sovet ağır atletləri ilə ünsiyyətində tərcüməçi rolunu oynayırdım, çünki biz bir-birimizi heç bir tərcüməçi olmadan anlayırdıq. Onunla görüşməzdən əvvəl Mərkəzi Televiziyada göstərilən “Çalıquşu” filminə baxaraq dillərimizin nə qədər oxşar olduğunu dərk etmişdim. Sadəcə olaraq “ulduzlar elə üst-üstə düşdü” ki, Vitali ilə qaçış məsələsi Afinadakı kafelərdən birində baş tutan görüşümüzdən sonra bir neçə saat ərzində həll olundu.

- Bu görüş nə vaxt oldu və orada kimlər var idi?

- Bu, mənim uğurumdan düz iki gün sonra baş verdi. Əvvəlcə mən qalib gəldim. Növbəti gün isə Naim çempion oldu və biz uğurlarımızı qeyd etmək üçün bir araya gəldik. Orada Stabrov, bir türkiyəli jurnalist Taki Doğan və Türkiyə millisinin həkimi Savaş Ağoğlu da var idi – cəmi beş nəfər. Bu görüşdən sonra gecəyarısı Vitali ilə otelə qayıtdıq, əşyalarımızı yığdıq və Naimlə birlikdə taksi ilə Afinadakı Türkiyə səfirliyinə yollandıq. Orada bizi səfirliyin ikinci şəxsi olan, sonradan Türkiyə parlamentinin deputatı seçilən Deniz Böyükbaşı qarşıladı. Daha sonra isə məni həmin vaxt Türkiyənin baş naziri olan Turqut Özalla əlaqələndirdilər…

- Hansı ki, vaxtilə Bolqarıstanı təmsil edən Naim Süleymanoğlunun da Türkiyəyə qaçmasına kömək etmişdi.

- Bəli, tamamilə doğrudur. O vaxt bütün dünya Naimin Avstraliyada keçirilən beynəlxalq turnirdən Türkiyəyə qaçmasından danışırdı.

- Sonra isə bütün dünya sizin qaçışınızdan danışmağa başladı. Buna peşman oldunuzmu?

- Bəli, səfirliyin binasına daxil olan kimi peşman oldum (gülür)! Stabrovla mənə təşkil olunan dindirmə nədənsə çox xoşagəlməz və qorxulu gəldi. Guya DTK agenti deyilik ki, Türkiyəyə qarşı nəsə planlaşdırmırıq ki? Üstəlik, sonradan Türkiyənin özündə də mənə münasibət, yumşaq desək, əvvəl təsəvvür etdiyim kimi olmadı.

- Bildiyimə görə, sizi geri qaytarmaq üçün atanızı da gətirmişdilər. Bəs niyə qayıtmadınız?

- Bəli, bu tam doğrudur. Məni çox təəccübləndirdi ki, növbəti gün Türkiyə səfirliyində bizim səfirliyin nümayəndələri ilə yanaşı atam da peyda oldu. Ona cəmi bir günə xarici pasport və viza düzəltmişdilər ki, bu da Sovet İttifaqında faktiki olaraq mümkünsüz idi. Sadəcə, bilirdilər ki, Azərbaycanda uşaqlar yaşından asılı olmayaraq valideynlərinə böyük hörmətlə yanaşırlar və bu yolla mənə mümkün qədər təzyiq edirdilər.

- Bəs onda niyə qayıtmadınız və Hafiz Süleymanovdan Hafiz Süleymanoğluna çevrilməyə qərar verdiniz?

- Bəli, atamla danışarkən artıq səhv etdiyimi başa düşmüşdüm. Sadəcə, geri dönüş yolu qalmamışdı. Axı mən hərbi qulluqçu idim, praporşik rütbəsində xidmət edirdim və Mərkəzi Ordu İdman Klubunu təmsil edirdim. Moskvaya qayıdışımın məni hansı “parlaq gələcəyin” gözlədiyini yaxşı anlayırdım – yəqin ki, hətta Azərbaycana uçmağa da imkan verməzdilər…

- Amma Türkiyədəki gələcək də o qədər parlaq olmadı. Dünya çempionu olduqdan sonra Türkiyə adına çıxış edərkən bu uğuru bir daha təkrarlaya bilmədiniz. Üstəlik, iki Olimpiadada uğursuz çıxış etdiniz…

- Çünki onlar üçün mən türk deyildim – əcnəbi idim. Hətta elə Naim Süleymanoğlu üçün də. O, xarakter etibarilə həmişə ən yaxşı, birinci olmaq istəyirdi və yanında kimsənin onunla eyni səviyyədə olmasına dözmürdü. O, təkbaşına lider olmağı sevirdi. Mən də xaraktercə “kiminsə altında olmağı” qəbul etmədiyim üçün sonradan aramızda fikir ayrılıqları yarandı…

- Amma siz geri qayıda bilərdiniz. Ya Azərbaycana, ya da Rusiyaya. Axı Sovet İttifaqı sizin qaçışınızdan cəmi iki il sonra dağıldı. Üstəlik, 1991-ci ildə yenidən 56 kq çəki dərəcəsində Avropa çempionu oldunuz.

- Haqlısınız. O vaxt Azərbaycana qayıtmaq variant deyildi, xüsusən də 1994-cü ildə İstanbulda keçirilən dünya çempionatına bizim ağır atletlərin hansı vəziyyətdə gəldiyini görəndən sonra. Onlar İstanbulun ən ucuz otellərindən birində qalırdılar, necə gəldi geyinmişdilər, komandanın nə pulu var idi, nə də vitaminlə təminatı. Rusiyaya qayıtmaq təklifini isə mənə hələ 1993-cü ildə etmişdilər. Amma birincisi, bu halda iki dünya çempionatını buraxmalı olacaqdım, ikincisi isə 90-cı illərin əvvəllərində Rusiya özünü təhlükəsiz hiss etmək mümkün olan ölkə deyildi – xüsusən də tanınmış idmançı üçün. Axı idmançılar Rusiyada həmişə kifayət qədər yaxşı qazanıblar.

Amma etiraf edim ki, Türkiyədə mənə o vaxt, təəssüf ki, uğur qazanmağıma kömək etməkdənsə, daha çox mane olurdular. Nəticədə mən dünya çempionatlarında üç dəfə gümüş medalçı oldum, halbuki Avropa çempionu titulunu üç dəfə qazanmışdım.

- Məsələn, Türkiyə Ağır Atletika Federasiyasına nə düşmüşdü ki, öz idmançısının çempion olmasına mane olsun? Axı siz bu ölkəni təmsil edirdiniz, nə Azərbaycanı, nə də Rusiyanı.

- Bunu federasiya etmirdi… bunu komandanın daxilində edirdilər. Haradasa nəyisə vermirdilər, haradasa əksinə, məşqlərlə həddindən artıq yükləyirdilər, çəki ölçülərini düzgün təyin etmirdilər… yenə də Naim faktoru vardı – o, həm millidə, həm də federasiyada məhdudiyyətsiz təsirə malik idi. Məsələn, çəki salanda mənə sadəcə yemək gətirmirdilər və heç bir vitamin vermirdilər – bu halda hansı çempionluqdan söhbət gedə bilərdi?

- Amma yenə də sizi əsarətdə saxlamırdılar, istədiyiniz an Türkiyəni tərk edə bilərdiniz…

- Bəli, bu doğrudur. Amma Türkiyədəki həyat tərzi xoşuma gəlirdi, uşaqlarım da oranı sevirdi – axı həyat təkcə işdən ibarət deyil.

- Bəs Azərbaycana dəvət edirdilərmi?

- Bəli, vaxtaşırı. İlk dəfə 1998-ci ildə şəxsən o vaxtkı Ağır Atletika Federasiyasının prezidenti Cahangir Əsgərov mənə qayıtmağı təklif etdi. Dedi ki, gəlim və dərhal onunla əlaqə saxlayım. Amma AZAL-ın prezidenti ilə necə əlaqə saxlayasan?! Axı onun telefon nömrəsini bilmirdim. O vaxtkı milli komandanın məşqçisi Vahid Nəzərova müraciət etdim. Dedi ki, əlaqə yaratmağa kömək edəcək, amma kömək etmədi… Sonra 1999-cu ildə Cahangir müəllimlə turnirlərin birində yenidən rastlaşdıq, amma o vaxt artıq heç nə demədim.

- Bununla belə, siz yenə də qayıtdınız…

- Bəli, amma o vaxt artıq çıxışlarımı dayandırmışdım. Azərbaycan millisinin yeni baş məşqçisi Avset Avsetov məni yaxşı tanıdığı üçün 2001-ci ildə qayıdıb yenidən çıxış etməyi təklif etdi. Mən də qayıtdım. 2003-cü il Avropa çempionatında dördüncü yeri tutdum. Amma dünya çempionatı ərəfəsində belimdən zədə aldım və çıxış edə bilmədim. Bununla da Afina Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmaq şansını itirdim. Bununla da Azərbaycan millisindəki karyeram başa çatdı…

- Sonda, Azərbaycana qayıtdığınıza peşman deyilsiniz?

- Xeyr, qətiyyən. Çünki azərbaycanlılar mental olaraq elə qurulublar ki, harada olmağımızdan asılı olmayaraq, yaş artdıqca bizi vətənə çəkir.

Vüqar Vüqarlı