Həm ədviyyat, həm də dərman kimi... Mərzə haqqında bilirdiniz?

Mərzə Dalamazkimilər (Lamiaceae Lindl.) və ya dodoqçiçəyikimilər (Labiatae) fəsiləsinə, mərzə (Saturea) cinsinə aiddir. Оnun iki növü məlumdur 1. Birillik, bağ mərzəsi (Saturea hortensis L.), 2. Çохillik dağ mərzəsi (Saturea montana L.). Birillik mərzə və rеyһan Azərbaycanın başlıca ədviyyə bitkiləridir. Bu mərzənin üç pоpulyasiyası var: 1) alçaqbоylu. 2) оrtabоylu, 3) uca bоylu. Alçaq və оrtabоylu mərzə Yaхın Şərq, Zaqafqaziya, Kiçik Asiya, Bоlqarıstan, һündür bоylu mərzə isə Qərbi Avrоpa və Amеrikada yayılmışdır. Alçaq bоylu mərzə yığcam kоla malikdir və daһa хоş ətirlidir. Dünyanın bir çox regionlarında mərzənin 4-6 növü mədəni halda əkilib becərilir.

Mərzə respublikanın müxtəlif rayonlarında həyətyanı sahələrdə becərilir. Mərzənin yerüstü hissəsində 1-3,5%-ə qədər efir yağı vardır. Bitkinin efir yağı yaşımtıl-sarı rəngdə olub, kəskin acımtılşirintəhər dada malikdir. Yağının tərkib hissəsinin 40%-ni kamfora, terpeni təşkil edir. Cavan zoğlarının tərkibində 127 mq% rutin, 44 mq% askorbin turşusu, 5,5 mq% karotin və s. maddələr vardır. Mərzədə olan efir yağı sasən terpinendən ibarə olub, ümumi efir yağının 36-42%-ni təşkil edir.

Mərzə spesifık ətrə, nisbətən büzüşdürücü, müəyyən qədər acı dada malikdir. Tibdə mərzə komforasından istifadə olunur. Mərzədən hazılanan preparatlardan və cövhərlərdən nəfəs yollannın soyuqdəymələrində, həzm sistemi üzvlərinin fəaliyyətinin nizama salınmasında, astma, zökəm, qarın köpü, əsəb öd kisəsi və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Mərzədən ədviyyə kimi kulinariyada istifadə olunur.

Mərzə kolbasa məmulatlarına, duru xörəklərə, balıq, ət, yumurta, kartof, bir çox tərəvəz və s. xörəklərə əvəz edilməz qatqı kimi əlavə edilir. Bunlardan müxtəlif salatlar və souslar da hazırlanır. Mərzədən çay konsentratlarının, spirtsiz sərinləşdiricilərin, şərbətlərin hazırlanmasında və eləcə də pomidor, kələm, xiyar konservlərində əlavə qatqı kimi istifadə olunur. Qurudulmuş mərzə pendir məhsullarının istehsalında da tətbiq edilir.

Saglamolun.Az