Hər səkkiz xərçəng diaqnozundan biri infeksiyadan yaranır

2024-cü ildə viruslar, bakteriyalar və parazitlərin yaratdığı infeksiyalar təxminən 2,3 milyon yeni xərçəng hadisəsinə səbəb olub və aşağı gəlirli ölkələr bundan ən çox zərər çəkib.

Medicina.az xəbər verir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Beynəlxalq Xərçəng üzrə Tədqiqatlar Agentliyinin (IARC) yeni araşdırmasına görə, bu, bütün yeni xərçəng hadisələrinin 12%-ni təşkil edir.

"Vaksinasiya və skrininq sahəsindəki irəliləyişlərə baxmayaraq, infeksiya ilə əlaqəli xərçəng xəstəlikləri qlobal problem olaraq qalır və yük əsasən aşağı və orta gəlirli ölkələrdəki əhalinin üzərinə düşür", - deyə Xərçəng Müşahidə Bölməsinin tədqiqatçısı Harriet Ramgay bildirib.

"Bu tapıntılar infeksiya nəzarətinin qlobal xərçəng yükünün azaldılmasında oynaya biləcəyi mühüm rolu vurğulayır".

Müəlliflər mövcud peyvənd proqramlarının genişləndirilməsindən və yeni peyvəndlərin hazırlanmasından parazitar infeksiyalarla mübarizə üçün xüsusi tədbirlərin həyata keçirilməsinə və testlərin genişləndirilməsinə qədər ilkin profilaktika, skrininq, müalicə, tədqiqat və siyasəti əhatə edən hərtərəfli yanaşma tövsiyə edirlər.

Onun sözlərinə görə, perspektivli sahələrdən biri insanlarda ən çox yayılmış herpesviruslardan biri olan və hazırda təsdiqlənmiş peyvənd olmayan Epşteyn-Barr virusuna (EBV) qarşı peyvəndin hazırlanması ola bilər. Bu infeksiya farenks və mədə xərçəngi də daxil olmaqla altı fərqli xərçəng növünə səbəb ola bilər.

EBV insanlar üçün kanserogen kimi tanınan 12 yoluxucu agentdən yalnız biridir; bu siyahıya bir neçə virus, bir bakteriya və parazit daxildir.

ÜST xəbərdarlıq edir: Qlobal bərabərsizlik fonunda xərçəng halları 2050-ci ilə qədər kəskin şəkildə artacaq

Ən çox yayılmış infeksiyalar hansılardır?

Xərçəngin əsas yoluxucu səbəbi tez-tez mədə xorasına səbəb olan Helicobacter pylori bakteriyasıdır. 2024-cü ildə 760.000 yeni xərçəng halına və ya bütün diaqnozların 4%-nə səbəb olub.

Bu bakteriya üç növ şişlə əlaqələndirilir: ürək və ürək olmayan bölgələrin mədə xərçəngi, eləcə də mədədə inkişaf edən Hodgkin olmayan limfoma növü.

İkinci ən çox yayılmış səbəb insan papillomavirusudur (HPV), 750.000 yeni halı təşkil edir, ardınca hepatit B virusu (HBV).

HPV servikal və penis xərçəngindən qırtlaq xərçənginə qədər səkkiz növ xərçəngə səbəb ola bilər. Müəlliflər qeyd edirlər ki, bütün servikal xərçəng halları HPV-dən qaynaqlanır və bu da virusu müayinə və peyvənd strategiyaları üçün əsas hədəfə çevirir.

İnfeksiya ilə əlaqəli xərçənglər dünyanın istənilən yerində insanlara təsir göstərə bilsə də, onların yükü olduqca qeyri-bərabər paylanmışdır. Tədqiqat göstərir ki, aşağı və orta gəlirli ölkələr bütün bu cür halların təxminən dörddə üçünü təşkil edir.

2024-cü ildə infeksiya ilə əlaqəli xərçəng hallarının ən çox sayı Şərqi Asiyada qeydə alınıb - 990.000 hal və ya qlobal ümumi sayın 42%-i; əsas amillər H. pylori və hepatit B virusu idi.

Saxaraaltı ölkələrdə bu cür xəstəliklərin ən yüksək nisbəti var: oradakı bütün xərçəng hallarının dörddə biri infeksiya ilə əlaqəlidir, bu da əsasən HPV ilə əlaqəli şişlərin yayılması ilə əlaqədardır.

Endoskopik müayinə invaziv və bahalı bir prosedur olduğundan, bir neçə Avropa ölkəsi Helicobacter pylori üçün "aşkarlama və müalicə" proqramlarını sınaqdan keçirir. Bu proqramlar diaqnoz üçün qeyri-invaziv metodlardan istifadə edir və aşkar edilmiş infeksiyanı hədəf antibiotik terapiyası ilə müalicə edir.

Aygün Musayeva