Xərçəng kədərdən yaranır? ARAŞDIRMA…

Xərçəngin kədərdən yarandığı fikri cəmiyyətdə geniş yayılmış inanclardan biridir, lakin müasir tibb və elmi araşdırmalar bu fikri birbaşa təsdiqləmir.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Xərçəng sadəcə emosional kədər, üzüntü və ya stress nəticəsində yaranan xəstəlik deyil. O, əsasən hüceyrə səviyyəsində baş verən mürəkkəb bioloji proseslərin, genetik dəyişikliklərin və uzunmüddətli risk faktorlarının təsiri ilə formalaşır.

Xərçəng bədənin hüceyrələrinin nəzarətsiz şəkildə çoxalması ilə xarakterizə olunan xəstəliklər qrupudur. Normal halda hüceyrələr bölünmə, böyümə və ölmə proseslərini ciddi nəzarət altında saxlayan mexanizmlərə malikdir. Bu mexanizmlər pozulduqda, hüceyrə DNT-sində mutasiyalar yarandıqda xərçəng prosesi başlaya bilər. Bu mutasiyalar isə adətən siqaret, alkoqol, zərərli kimyəvi maddələr, radiasiya, bəzi viruslar, irsi faktorlar və qeyri-sağlam həyat tərzi nəticəsində meydana çıxır.

Kədər və psixoloji stress isə daha çox dolayı təsirlərlə əlaqələndirilir. Uzun müddət davam edən xroniki stress bədəndə kortizol və adrenalin kimi stress hormonlarının artmasına səbəb olur. Bu hormonların uzunmüddətli yüksək səviyyəsi immun sistemin zəifləməsinə, orqanizmin müdafiə qabiliyyətinin azalmasına və iltihabi proseslərin artmasına gətirib çıxara bilər. İmmunitet sistemi zəiflədikdə isə bədənin anormal hüceyrələri vaxtında tanıyıb məhv etmə qabiliyyəti müəyyən qədər azalır. Bu da xərçəng üçün əlverişli bir mühit yarada bilər, lakin bu, birbaşa səbəb deyil.

Elmi tədqiqatlar göstərir ki, emosional stressin xərçəngi təkbaşına yaratdığını sübut edən qəti dəlillər yoxdur. Böyük miqyaslı araşdırmalar stress səviyyəsi ilə xərçəngin yaranması arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi tapmamışdır. Bununla belə, bəzi araşdırmalarda xroniki stressin xərçəngin gedişatına, xəstənin ümumi vəziyyətinə və sağalma prosesinə təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur. Yəni stress daha çox xəstəliyin inkişaf mühitinə təsir edən amil kimi qiymətləndirilir.

Stressin başqa bir mühüm tərəfi də onun insan davranışlarına təsiridir. Psixoloji gərginlik altında olan insanlar daha çox siqaret çəkməyə, alkoqoldan istifadə etməyə, qeyri-sağlam qidalanmağa və fiziki fəaliyyətdən uzaq durmağa meylli olurlar. Bu davranışlar isə artıq elmi olaraq sübut edilmiş xərçəng risk faktorlarıdır. Beləliklə, kədər və stress dolayısı ilə xərçəng riskini artıran həyat tərzi dəyişikliklərinə yol aça bilər.

Xərçəng kədərdən yaranmır. Emosional sarsıntı və stress xərçəngin birbaşa səbəbi deyil, lakin uzunmüddətli və idarə olunmayan stress bədənin ümumi sağlamlığını zəiflədərək digər risk faktorlarının təsirini gücləndirə bilər. Buna görə də ruhi sağlamlığın qorunması yalnız xərçəngdən deyil, ümumi xəstəliklərdən qorunmaq üçün vacibdir. Sağlam psixoloji vəziyyət, balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq bədənin həm fiziki, həm də ruhi sağlamlığını qorumaqda əsas rol oynayır.