Heydər Əliyev Mərkəzi niyə Bakının simvollarından sayılır? ARAŞDIRMA

Bakını ziyarət edən əcnəbi turistlərin ən çox görmək istədiyi məkanlardan biri məhz Heydər Əliyev Mərkəzidir. Bu tikili təkcə müasir memarlıq nümunəsi deyil, həm də Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi inkişaf yolunun, mədəni ambisiyalarının və dünyaya açıq baxışının simvoludur.

2012-ci ildə istifadəyə verilən mərkəz qısa müddətdə Bakının vizit kartlarından birinə çevrilib. Onun layihəsi dünya şöhrətli memar Zaha Hadid tərəfindən hazırlanıb. Kəskin bucaqlardan imtina edən, dalğa kimi axıcı forması ilə seçilən bina dünyanın ən tanınan müasir memarlıq nümunələrindən hesab olunur. Zaha Hadid Architects-in məlumatına görə, layihənin məqsədi Azərbaycan mədəniyyətinin dinamizmini və gələcəyə yönəlmiş baxışını ifadə etmək idi.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Dünyaca məşhur memarın imzası bu mərkəzi niyə xüsusi edir?
Zaha Hadid müasir memarlığın ən nüfuzlu simalarından biri hesab olunur və 2004-cü ildə Pritzker Memarlıq Mükafatını qazanan ilk qadın memar olub. Onun hazırladığı Heydər Əliyev Mərkəzi memarlıq dünyasında xüsusi hadisə kimi qəbul edildi.
2014-cü ildə bina London Dizayn Muzeyinin “İlin Dizaynı” mükafatına layiq görüldü. Bu mükafat mərkəzin yalnız regional deyil, qlobal memarlıq hadisəsi kimi tanındığını göstərdi.
Bu səbəbdən bir çox turist üçün bina sadəcə muzey deyil, dünya memarlıq tarixinin canlı nümunəsidir.
Memarlıq baxımından bu bina nə ilə fərqlənir?
Heydər Əliyev Mərkəzinin ən diqqətçəkən cəhəti onun sərt xətlərdən uzaq, axıcı və dalğavari formasıdır. Bina sanki torpaqdan yüksələrək bir nöqtədə göyə doğru uzanır.
Bu memarlıq konsepsiyası:
ənənə ilə müasirliyin vəhdətini, Azərbaycanın dinamik inkişafını, hərəkət və yenilənmə ideyasını ifadə edir.
Mərkəzin ümumi sahəsi təxminən 100 min kvadratmetrdən çoxdur. Kompleksə muzey, sərgi salonları, auditoriya və müxtəlif tədbir məkanları daxildir.

Heydər Əliyev Mərkəzi niyə fotosevərlərin sevimli məkanıdır?
Dünyanın bir çox məşhur binaları kimi, Heydər Əliyev Mərkəzi də fərqli bucaqlardan tamamilə müxtəlif görünür.
Səhər günəşində bina ağ mərmər dalğasını xatırladır, axşam işıqlandırması altında isə futuristik bir sənət əsərinə çevrilir.
Bu xüsusiyyət onu:
peşəkar fotoqraflar, memarlıq həvəskarları, sosial media istifadəçiləri üçün ideal məkana çevirir.
Mərkəzin daxilində turistləri nələr gözləyir?
Mərkəzin daxilində:
Azərbaycan tarixini və dövlətçilik ənənələrini təqdim edən muzey, beynəlxalq və yerli rəsm, heykəltəraşlıq və dizayn sərgiləri, konsert və forum zalları, interaktiv ekspozisiyalar yer alır.

Burada keçirilən sərgilər sayəsində turistlər həm müasir incəsənətlə tanış olur, həm də Azərbaycan mədəniyyəti haqqında daha dolğun məlumat əldə edirlər.

WUF13 iştirakçıları üçün bu məkan niyə xüsusi əhəmiyyət daşıyır?
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) çərçivəsində Bakıya gələcək qonaqlar üçün Heydər Əliyev Mərkəzi şəhərsalma və memarlıq baxımından xüsusi maraq doğurur.
Çünki bu bina:
- ictimai məkanın insan yönümlü təşkilinə nümunədir;
- şəhərin müasir inkişaf konsepsiyasını nümayiş etdirir;
- memarlığın milli kimliklə birləşdirilməsinin uğurlu modelidir.
Forum iştirakçıları üçün mərkəz Bakının urbanistik transformasiyasını anlamaq baxımından mühüm dayanacaqdır.

Heydər Əliyev Mərkəzi Bakının beynəlxalq imicinə necə təsir edib?
Mərkəzin inşasından sonra onun şəkilləri dünyanın aparıcı memarlıq jurnallarında və media platformalarında yayımlandı. Bu bina Bakının tanıdılmasında Qız Qalası və Alov Qüllələri ilə yanaşı ən çox istifadə olunan vizual simvollardan birinə çevrildi.
Bu gün “Baku” axtarışı zamanı ən çox rast gəlinən görüntülərdən biri məhz Heydər Əliyev Mərkəzidir.
Dünyanın digər məşhur memarlıq simvolları ilə müqayisədə hansı mövqedədir?
Bir çox şəhərin öz memarlıq rəmzi var:
- Sydney Opera House
- Eiffel Tower
- Guggenheim Museum Bilbao
Bakıda isə bu rolu böyük ölçüdə Heydər Əliyev Mərkəzi oynayır. O, şəhərin müasir memarlıq identikliyini formalaşdıran əsas tikililərdən biridir.

Turistlər üçün praktiki olaraq niyə cəlbedicidir?
Mərkəzin üstünlükləri:
şəhər mərkəzinə yaxın yerləşməsi;
geniş açıq meydanı;
foto çəkilişi üçün ideal fon;
müntəzəm beynəlxalq sərgilər; ailəvi ziyarət üçün uyğun mühit.
Bu xüsusiyyətlər onu Bakıda ən çox ziyarət edilən mədəni məkanlardan birinə çevirir.
Heydər Əliyev Mərkəzi yalnız bina deyil, nəyi təmsil edir?
Bu mərkəz:
müasir Azərbaycanın inkişaf konsepsiyasını,
mədəniyyətə verilən önəmi,
memarlıq innovasiyasını,
Şərqlə Qərbin sintezini
özündə birləşdirir.
Yəni Heydər Əliyev Mərkəzi sadəcə beton və şüşədən ibarət tikili deyil; o, Azərbaycanın özünü dünyaya təqdim etmə formasının simvoludur.

Mərkəzdə keçirilən beynəlxalq tədbirlər onun nüfuzunu necə artırıb?
Heydər Əliyev Mərkəzi illər ərzində çoxsaylı beynəlxalq sərgilərə, konsertlərə, forumlara və mədəni tədbirlərə ev sahibliyi edib.
Burada:
dünya şöhrətli rəssamların sərgiləri,
beynəlxalq mədəni layihələr,
rəsmi dövlət tədbirləri,
elmi və ictimai forumlar
keçirilib.
Bu tədbirlər mərkəzin yalnız memarlıq obyekti deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq mədəni platformalarından biri olduğunu göstərir.

Turistlərin ən çox diqqətini çəkən ekspozisiyalar hansılardır?
Mərkəzdə nümayiş olunan “Mini Azərbaycan” ekspozisiyası xüsusilə xarici qonaqlar üçün maraq doğurur. Burada ölkənin əsas memarlıq və tarixi abidələrinin maketləri təqdim olunur.
Bu ekspozisiya turistlərə:
Qız Qalası,
Şirvanşahlar Sarayı,
Şəki Xan Sarayı,
Qarabağ bölgəsinin abidələri
haqqında qısa müddətdə vizual təsəvvür yaradır.
Beləliklə, bir məkan daxilində Azərbaycanın tarixi və memarlıq irsi ilə tanış olmaq mümkün olur.
Heydər Əliyev Mərkəzi iqtisadi baxımdan da əhəmiyyətlidir
Mərkəz Bakının turizm potensialının artmasına ciddi təsir göstərib.
Turist axınının artması:
otellərin doluluğunu artırır,
restoran və xidmət sektoruna əlavə gəlir gətirir,
şəhərin beynəlxalq tanıtımına töhfə verir.
Mədəni turizm iqtisadi baxımdan ən yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrdən biri hesab olunur və Heydər Əliyev Mərkəzi bu prosesdə əsas rol oynayan obyektlərdəndir.
Mərkəzin simvolik mənası nədən ibarətdir?
Memarlar və sənətşünaslar bu binanı “hərəkətdə olan memarlıq” kimi xarakterizə edirlər. Onun forması sərtlikdən uzaq, axıcı və açıqdır.
Bu xüsusiyyətlər:
yenilənmə,
davamlı inkişaf,
açıq düşüncə,
gələcəyə yönəlmə
ideyalarını simvolizə edir.
Bu mənada mərkəz yalnız fiziki tikili deyil, həm də müasir Azərbaycanın fəlsəfi və estetik ifadəsidir.

Xarici media Heydər Əliyev Mərkəzini necə təqdim edir?
Beynəlxalq memarlıq nəşrləri və media orqanları mərkəzi XXI əsrin ən təsirli memarlıq layihələrindən biri kimi təqdim edib.
Bir çox xarici jurnal və televiziya reportajlarında bu bina:
Bakının müasir siması,
Qafqazın memarlıq incisi,
Zaha Hadidin şah əsərlərindən biri
kimi qiymətləndirilib.
Bu beynəlxalq diqqət Bakının qlobal turizm xəritəsində daha görünən olmasına kömək edib.
Heydər Əliyev Mərkəzi Bakının keçmişi ilə gələcəyi arasında necə körpü yaradır?
Bakının tarixi simvolları – Qız Qalası və Şirvanşahlar Sarayı – şəhərin qədim tarixini əks etdirir.
Heydər Əliyev Mərkəzi isə Bakının müasir dövrdə qazandığı yeni memarlıq kimliyini təcəssüm etdirir.
Beləliklə, Bakı bir tərəfdən minillik tarixə, digər tərəfdən isə futuristik memarlığa malik nadir şəhərlərdən biridir.
WUF13 iştirakçıları bu məkandan hansı mesajı ala bilərlər?
Heydər Əliyev Mərkəzi göstərir ki:
milli kimlik müasir memarlıqla ifadə oluna bilər;
ictimai məkanlar şəhərin sosial həyatını gücləndirir;
memarlıq şəhərin beynəlxalq imicini formalaşdırır;
mədəniyyətə investisiya uzunmüddətli turizm dəyəri yaradır.
Bu mesajlar Ümumdünya Şəhərsalma Forumu kimi qlobal platforma üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Heydər Əliyev Mərkəzi Bakının simvollarından sayılır, çünki o, şəhərin müasir simasını, Azərbaycanın mədəni iddialarını və memarlıq baxımından qlobal səviyyədə tanınan uğurunu təcəssüm etdirir.
Əgər Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) iştirakçıları Bakının keçmişi ilə gələcəyinin necə qovuşduğunu görmək istəsələr, bu sualın ən parlaq cavablarından biri məhz Heydər Əliyev Mərkəzidir.