Heyvandarlığın inkişafı və qorunması: Mövcud problemlər və həll yolları TƏHLİL

Kənd təsərrüfatı ölkə iqtisadiyyatının strateji sahələrindən biri hesab olunur. Bu sahənin əsas istiqamətlərindən olan heyvandarlıq həm ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində, həm də kənd əhalisinin sosial rifahının yüksəldilməsində mühüm rol oynayır. Ət, süd və digər heyvandarlıq məhsullarına olan tələbatın davamlı artması bu sahənin inkişafını daha da aktuallaşdırır. Lakin son illər heyvandarlıq təsərrüfatlarının fəaliyyətində müşahidə olunan bir sıra problemlər sektorun potensialından tam istifadə olunmasına mane olur. Bu baxımdan, mövcud çətinliklərin aradan qaldırılması və sahənin dayanıqlı inkişafının təmin edilməsi üçün kompleks yanaşmaya ehtiyac yaranır.

Heyvandarlıq sahəsində qarşıya çıxan əsas problemlərdən biri təsərrüfatların fəaliyyətinə ictimai nəzarətin yetərli səviyyədə olmamasıdır. İctimai nəzarət mexanizmlərinin zəifliyi bəzi hallarda şəffaflığın azalmasına, dövlət dəstəyi proqramlarının effektivliyinin aşağı düşməsinə və fermerlərin üzləşdiyi problemlərin vaxtında aşkarlanmamasına səbəb olur. Bu baxımdan, heyvandarlıq təsərrüfatlarına ictimai nəzarətin gücləndirilməsi, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının proseslərə daha fəal cəlb olunması və hesabatlılıq mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Fermerlərin hüquqi maarifləndirilməsi və onlara hüquqi dəstəyin göstərilməsi də diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Bir çox hallarda kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan vətəndaşlar öz hüquq və vəzifələri barədə kifayət qədər məlumata malik olmurlar. Bu isə dövlət proqramlarından yararlanmaq, subsidiya almaq və ya qanunvericiliyin tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərmək baxımından müəyyən çətinliklər yaradır. Hüquqi məsləhət xidmətlərinin genişləndirilməsi və bu istiqamətdə maarifləndirmə tədbirlərinin artırılması fermerlərin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər.

Mətbuat və sosial şəbəkələrin imkanlarından səmərəli istifadə olunması da vacib amillərdən biridir. Heyvandarlıq sektorunda mövcud problemlərin ictimailəşdirilməsi, uğurlu təsərrüfat nümunələrinin təbliği və yeniliklərin operativ şəkildə fermerlərə çatdırılması sahənin inkişafına təkan verə bilər. Müasir informasiya texnologiyalarının tətbiqi fermerlərlə dövlət qurumları arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə, eləcə də məlumat mübadiləsinin sürətlənməsinə şərait yaradır.

Dövlət orqanları ilə heyvandarlıq təsərrüfatları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi də mühüm məsələlər sırasındadır. Qarşılıqlı əlaqələrin effektiv qurulması fermerlərin problemlərinin daha operativ həllinə, dövlət proqramlarının məqsədyönlü icrasına və kənd təsərrüfatı siyasətinin nəticələrinin yaxşılaşmasına imkan verir. Şəffaflıq və hesabatlılıq prinsiplərinin gücləndirilməsi isə həm dövlət qurumlarına, həm də fermerlərə qarşı ictimai etimadın artmasına xidmət edir.

Heyvandarlığın inkişafı üçün xüsusi diqqət tələb edən məsələlərdən biri də bu sahədə çalışan mütəxəssislərin fəaliyyətinin stimullaşdırılmasıdır. Baytarlıq, zootexniki xidmətlər və digər peşə sahələrində çalışan mütəxəssislər heyvandarlığın dayanıqlı inkişafında əsas rol oynayırlar. Təəssüf ki, hazırda bir çox bölgələrdə peşəkar kadr çatışmazlığı müşahidə olunur. Xüsusilə veterinar həkimlərin azlığı kənd yerlərində ciddi problemlər yaradır.

Bir sıra yaşayış məntəqələrində bir neçə kənd üzrə cəmi bir veterinar həkimin fəaliyyət göstərməsi halları mövcuddur. Bu isə həm profilaktik tədbirlərin vaxtında həyata keçirilməsini çətinləşdirir, həm də xəstəliklərin aşkarlanması və müalicəsində gecikmələrə səbəb olur. Nəticədə heyvanlar arasında yoluxucu xəstəliklərin yayılma riski artır və təsərrüfat sahibləri böyük iqtisadi itkilərlə üzləşirlər.

Veterinar həkim çatışmazlığı xüsusilə kütləvi xəstəliklərin yayıldığı dövrlərdə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Belə hallarda vaxtında diaqnostika və müalicə tədbirlərinin görülməməsi xəstəliklərin sürətlə yayılmasına şərait yaradır. Nəticədə yüzlərlə, hətta minlərlə heyvanın tələf olması ehtimalı artır ki, bu da həm fermerlərin gəlirlərinə, həm də ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərir.

Peyvəndləmə işlərinin vaxtında və düzgün aparılması heyvandarlığın qorunmasının əsas şərtlərindən biridir. Lakin mütəxəssis çatışmazlığı və bəzi hallarda maarifləndirmənin zəif olması səbəbindən bütün heyvanlar vaxtında peyvənd olunmur. Peyvənd olunmayan heyvanlar müxtəlif infeksion xəstəliklərə qarşı daha həssas olur və xəstəliklərin yayılmasında əsas risk qrupuna çevrilirlər. Bunun nəticəsində xəstəliklər qısa müddət ərzində geniş ərazilərə yayıla, heyvanların kütləvi şəkildə məhv olmasına və fermerlərin ciddi maddi ziyana düşməsinə səbəb ola bilər.

Mövcud problemlərin həlli üçün ilk növbədə baytarlıq xidmətlərinin gücləndirilməsi vacibdir. Kənd yerlərində çalışan veterinar həkimlər üçün əlavə sosial və maddi stimulların tətbiqi, əməkhaqlarının artırılması və müasir iş şəraitinin yaradılması bu peşəyə marağı yüksəldə bilər. Eyni zamanda ali və orta ixtisas təhsil müəssisələrində baytarlıq ixtisasları üzrə kadr hazırlığının genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Fermerlər arasında maarifləndirmə tədbirlərinin artırılması, peyvəndləmə kampaniyalarının müntəzəm keçirilməsi və heyvan xəstəlikləri ilə bağlı erkən xəbərdarlıq sistemlərinin yaradılması da mühüm nəticələr verə bilər. Dövlət qurumları, yerli icra strukturları, media nümayəndələri və vətəndaş cəmiyyəti institutları bu istiqamətdə birgə fəaliyyət göstərməlidirlər.

Kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq sahəsində yeniliklərin, qanunvericilik dəyişikliklərinin və müasir təsərrüfatçılıq metodlarının fermerlərə çatdırılması məqsədilə ictimai müzakirələrin intensivliyi artırılmalıdır. Seminarlar, təlimlər, regional forumlar və onlayn platformalar vasitəsilə fermerlərin məlumatlandırılması onların peşəkar biliklərinin artmasına və təsərrüfatların daha səmərəli idarə olunmasına kömək edə bilər.

Nəticə etibarilə, heyvandarlığın inkişafı yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial əhəmiyyət daşıyan strateji məsələdir. Sahədə şəffaflığın artırılması, ictimai nəzarətin gücləndirilməsi, fermerlərə hüquqi və informasiya dəstəyinin verilməsi, dövlət qurumları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi və xüsusilə veterinar mütəxəssislərin fəaliyyətinin stimullaşdırılması heyvandarlığın davamlı inkişafına mühüm töhfə verə bilər. Bu istiqamətdə atılacaq sistemli addımlar həm fermerlərin rifahını yüksəldəcək, həm də ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin daha etibarlı şəkildə təmin olunmasına xidmət edəcək.

Məqalə, Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Quşçu” Heyvandarlıq İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Heyvandarlıq təsərrüfatlarında maarifləndirmə tədbirləri” layihəsi çərçivəsində hazırlanmışdır.