Heyvanlar aləminin prankerləri: Onlar zarafat edə bilir?

Heyvanların bir-birinə "zarafat etməsi” ideyası insana xas davranış kimi görünə bilər. Lakin elm bu məsələyə daha ehtiyatla yanaşır: bizə "zarafat” kimi görünən davranışlar əslində çox vaxt oyun, öyrənmə prosesi və ya praktik məqsədli aldatma forması olur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Discover Wild Life” yazır.

Tədqiqatçılar uzun müddətdir qeyd edirlər ki, oyun davranışı heyvanlar aləmində geniş yayılıb — məməlilərdən quşlara, hətta bəzi onurğasızlara qədər. Heyvanlar bir-birini qova, "döyüş səhnələri” yarada, gizlənib qəfil hücum edə bilirlər. Bu davranışlar zahirən insan zarafatlarını xatırlatsa da, onların əsas funksiyası sağ qalmaq üçün vacib bacarıqların inkişafıdır: koordinasiya, sosial qarşılıqlı əlaqə və gözlənilməz vəziyyətlərə reaksiya. Yəni heyvanlarda "qorxutdum və qaçdım” tipli davranışlar daha çox məşq xarakteri daşıyır, nəinki yumor.

Alimlər heyvanlara insan mənasında tam formalaşmış yumor hissi aid etməyə tələsmirlər. Əsas çətinlik ondan ibarətdir ki, onların motivasiyasını dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil. Buna baxmayaraq, bəzi növlərin "şıltaq” davranışlardan zövq alırmış kimi göründüyü müşahidə olunur. Məsələn, qarğalar müxtəlif əşyalarla oynaya və bir-biri ilə mürəkkəb oyun ssenarilərinə daxil ola bilirlər.

Bəzi hallarda davranışlar şüurlu "ələ salma” kimi görünə bilər, lakin "zarafat məqsədini” sübut etmək çox çətindir. İnsanların "prank” kimi qiymətləndirdiyi bir çox nümunə əslində aldatma formasıdır və bu, təkamül baxımından mühüm strategiyadır. Təbiətdə maskalanma və mimikriya, yalan siqnallar və diqqəti yayındırma davranışları geniş yayılıb. Klassik nümunələrdən biri sincabların yem ehtiyatlarını rəqiblərdən qorumaq üçün "saxta gizlətmə yerləri” yaratmasıdır.

Biologiya baxımından bu, zarafat deyil, məqsədli strategiyadır. Lakin bəzi davranışlar sadəcə oyun kimi görünür. Müşahidələr göstərir ki, bəzi heyvanlar obyektləri gizlədib digərlərinin reaksiyasını izləyir, qohumlarını qaçışa təhrik edir və ya görünən faydası olmayan hərəkətləri təkrarlayır. Tədqiqatçılar bu davranışların bir hissəsinin sadəcə maraq və ya "əyləncə” forması ola biləcəyini düşünürlər. Məhz bu nöqtədə oyun davranışı "prank” anlayışına yaxınlaşır.

Aydın