Hollivudun “qara siyahısı”: 1947 ci il dinləmələri KONKRET

20 oktyabr 1947-ci ildə Vaşinqtonda Nümayəndələr Palatasının Amerika əleyhinə fəaliyyətin araşdırılması üzrə Komissiyasının Amerika kinosunda “kommunist təsiri” haqqında dinləmələri başladı. İclası komissiyanın sədri, konqresmen Con Parnell Tomas açdı. Baş hüquq məsləhətçisi Robert Striplinq idi. Şahid masasının yanında on bir kinokamera və televiziya aparatı quraşdırılmışdı; zalda yüzdən çox qəzet və informasiya agentliyinin, həmçinin üç ən böyük radio şəbəkəsinin nümayəndələri toplaşmışdı.

İlk həftədə komissiya sözdə “dostluq şahidləri”ni, suallara cavab verməyə razı olan studiya rəhbərlərini, aktyorları və rejissorları çağırdı. Onların arasında “Warner Brozers”in rəhbəri Cek Uorner, Uolt Disney və aktyor Qeri Kuper var idi. Onlar guya kommunist təbliğatı haqqında danışır və həmkarlarının adlarını çəkirdilər. İkinci həftədə komissiyanın qarşısına ssenaristlər və rejissorlar çıxdı və onlara eyni sual verildi: onlar ABŞ Kommunist Partiyasının üzvüdürmü, yoxsa üzvü olublarmı.

On nəfər, ssenaristlər Alva Bessi, Lester Koul, Rinq Lardner-kicik, Con Hovard Louson, Albert Malts, Semyuel Ornits və Dalton Trambo, rejissorlar Herbert Biberman və Edvard Dmitrik, həmçinin ssenarist və prodüser Edrian Skott komissiyaya öz siyasi baxışları haqqında məlumat verməkdən imtina etdilər və Konstitusiyanın Birinci düzəlişinə istinad etdilər. Rinq Lardner isə sədrə belə cavab verdi: “Mən suala elə cavab verə bilərdim ki, siz istədiyiniz kimi olsun, cənab sədr, amma onda səhər özümdən nifrət edərdim”. Onu şahid masasından uzaqlaşdırdılar.

Mətbuat iclaslardakı qarşılıqlı atışmaları ətraflı çatdırırdı, kino xronikası isə onları bütün ölkədə göstərirdi. 24 noyabrda Nümayəndələr Palatası on nəfəri Konqresə hörmətsizlikdə ittiham etdi. Ertəsi gün Nyu-Yorkdakı “Waldorf-Astoria” mehmanxanasında toplaşan ən böyük kinostudiyaların rəhbərləri onları işdən kənarlaşdıracaklarını və artıq kommunistləri işə götürməyəcəklərini bildirdilər. Beləliklə, Hollivudun “qara siyahısı” yarandı.

On nəfərin hamısı məhkum edildi; Lardner təxminən on ay federal həbsxanada yatdı. Qara siyahı yüzlərlə aktyora, ssenarista, rejissora və musiqiçiyə şamil edildi və faktiki olaraq 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər mövcud oldu. Lardnerin özü böyük kinoya qayıtdı və 1971-ci ildə “Hərbi-səhra hospitalı” filminin ssenarisinə görə ikinci “Oskar” aldı.

Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az