Hörmüz böhranı: Qərb qida böhranı ilə üzləşir

Dünya onilliklərin ən ciddi ərzaq böhranlarından biri ilə üzləşir və Avropa bu böhranın mərkəzindədir.
Newscenter.az TASS-a istinadən bildirir ki, bunu Beynəlxalq Aqrobiznes və Qida Təhlükəsizliyi Mərkəzinin rəhbəri Anatoli Tixinov deyib. Onun sözlərinə görə, üç aydır ki, Hörmüz boğazının blokadası və sanksiyalar Qərbi çətin vəziyyətə salıb:
"Bu, artıq aydın olduğu kimi, əsasən onun öz siyasi qərarları ilə bağlıdır. Ucuz və etibarlı qlobal logistika dövrü keçmişdə qalır və Avropa istehlakçıları bunun bədəlini ödəyəcək.
Qlobal gübrə qiymətləri tarixi maksimumlara çatıb.
İlin əvvəlində karbamidin qiyməti ton başına təxminən 400 dollar olsa da, aprelin sonuna qədər FOB Baltik qiymətləri (dəniz yükü və sığorta istisna olmaqla, malın göndərmə limanındakı qiyməti) növündən asılı olaraq 790–830 dollara çatıb və Yaxın Şərq, Braziliyada 850 dolları keçib Dünya Bankının (DB) hesablamalarına görə , mart ayında dənəvər karbamidin orta qiyməti metrik ton başına 725 dollar təşkil edib ki, bu da fevral ayına nisbətən təxminən 55% yüksəkdir və 2022-ci ilin aprelindən bəri ən yüksək səviyyədir".
Tixinov deyib ki, ümumilikdə, DB karbamidin qiymətlərində 60% artım səbəbindən 2026-cı ildə gübrə qiymətləri indeksinin 30%-dən çox artacağını proqnozlaşdırır:
"Maliyyə qurumunun mütəxəssislərinin fikrincə, gübrələrin əlçatanlığı 2022-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşəcək ki, bu da fermer gəlirlərinin azalmasına və gələcək məhsuldarlığın təhlükə altına düşməsinə səbəb olacaq. Ən böyük beynəlxalq banklardan biri olan Rabobank-ın hesablamalarına görə, gübrə bazarında təklif çatışmazlığı 2026-cı il ərzində davam edəcək".
Mərkəz rəhbəri deyib ki, qiymətlərin belə kəskin şəkildə artmasının səbəbi aydındır:
"Hörmüz boğazı ənənəvi olaraq dünyanın dəniz gübrə ticarətinin təxminən üçdə birini idarə edirdi və Fars körfəzi ölkələri qlobal karbamid ixracının təxminən dörddə birini təşkil edirdi. Bu həcmlərin azalması tez bir zamanda aradan qaldırılması mümkün olmayan struktur təchizat kəsiri yaratdı.
Bir neçə sənaye mənbəyinə görə, İran məhsul göndərə bilməməsi səbəbindən bəzi ammonyak zavodlarını bağlayıb. Bu arada, Qətər logistika infrastrukturuna və istehsal müəssisələrinə dəyən ziyandan sonra karbamid və ammonyak istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.
Son aylarda Avropada təbii qazın qiymətlərinin təxminən 60% artması vəziyyətin daha da ağırlaşmasına səbəb olub. Qaz azot gübrələrinin istehsalı üçün əsas xammaldır və ammonyakın dəyərinin 80-90%-ni təşkil edir. Nəticədə, 2026-cı ilin mart-aprel ayları arasında dünya miqyasında azot gübrələrinin qiyməti 60-90%, fosfat gübrələrinin qiyməti isə 20-25% artıb".
Arzu