İdarəetmədə süni intellekt dövrü

Süni intellektin (Sİ) sosial idarəetmə sistemlərinə inteqrasiyası müasir idarəçilik modelində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Bu proses dövlət xidmətlərinin səmərəliliyini artırmaq, qərarverməni obyektivləşdirmək və ictimai resursların idarə olunmasını optimallaşdırmaq baxımından böyük imkanlar yaradır.

Lakin eyni zamanda, insan amilinin rolu, etik prinsiplərin qorunması və texnologiyanın məsuliyyətli istifadəsi məsələləri də diqqət mərkəzinə çıxır. Süni intellektin idarəetmə mexanizmlərinə dərin şəkildə inteqrasiyası həm sosial, həm də etik baxımdan ciddi müzakirələr tələb edir.

Süni intellektin sosial idarəetmə sisteminə inteqrasiyası insan amilinə necə təsir göstərə bilər və bu prosesdə hansı etik və praktiki məsələlər ön plana çıxır?

Mövzu ilə Gununsesi.info– ya danışan İT mütəxəssisi Elvin Abbasov vurğulayıb ki, iş yerlərinin itkisinə və ən əsası, məmurların vətəndaşlara qarşı birbaşa məsuliyyət hissinin azalmasına səbəb ola bilər:

“Süni İntellektin sosial idarəetmə sisteminə dərin inteqrasiyası insan amilinə iki əsas istiqamətdə təsir göstərir. Bir tərəfdən, Süni İntellekt sistemləri qərarvermə prosesində insan səhvlərini və subyektivliyini minimuma endirir, məlumat əsaslı (data-driven) və daha səmərəli idarəçilik təmin edir. Beləliklə, dövlət məmurları monoton, təkrarlanan və məlumatların təhlilinə əsaslanan işlərdən azad edilərək daha mürəkkəb, strateji və empatik funksiyalara yönələ bilərlər. Lakin digər tərəfdən, insanın rolunun azalması riski yaranır. Sosial yardımların bölüşdürülməsi və ya tibbi xidmətlərin prioritetləşdirilməsi kimi həyati əhəmiyyətli qərarlar alqoritmlərə həvalə edildikdə, bu, iş yerlərinin itkisinə və ən əsası, məmurların vətəndaşlara qarşı birbaşa məsuliyyət hissinin azalmasına səbəb ola bilər. İdarəetmə mexanizmlərində insan nəzarətinin zəifləməsi, alqoritmlərin avtomatik qəbul etdiyi səhvlərin və ya qərəzli qərarların tez bir zamanda aşkarlanmasını və aradan qaldırılmasını çətinləşdirir.”

İT mütəxəssisinin sözlərinə görə bu prosesdə ön plana çıxan etik və praktiki məsələlər şəffaflıq, hesabatlılıq və bərabərlik prinsipləri üzərində cəmləşir:

“Etik baxımdan ən kritik məsələ Süni İntellektin Alqoritmik Qərəzlik (Algorithmic Bias) yaratmasıdır. Əgər Süni İntellekti öyrədən məlumatlar cəmiyyətdəki tarixi bərabərsizlikləri əks etdirirsə, alqoritm bu qərəzi təkrarlayaraq müəyyən sosial qruplara qarşı ayrı-seçkilik edən qərarlar qəbul edə bilər. Praktiki olaraq, şəffaflığın olmaması (Black Box Problemi) böyük bir problemdir: Süni İntellektin hansı qərarı niyə verdiyini izah edə bilməməsi ictimai etimadı sarsıdır və hesabatlılıq (Accountability) suallarını ortaya çıxarır – alqoritmin səhv qərarı nəticəsində kim məsuliyyət daşıyır? Nəticədə, Süni İntellektin səmərəliliyindən faydalanmaq üçün texnologiya ilə yanaşı, insan amilinin etik nəzarətini və məsuliyyətli istifadəni təmin edən möhkəm hüquqi çərçivələr mütləq qurulmalıdır.”

Gülxanım Əliyeva

Gununsesi.info