İnformasiya təhlükəsizliyi: prinsipial mövqe adekvat cavab

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində informasiya məkanı artıq dövlətlər arasında geosiyasi rəqabətin əsas platformalarından birinə çevrilmişdir. Əgər ötən əsrlərdə dövlətlərin qüdrəti hərbi arsenalı, iqtisadi potensialı və diplomatik təsir imkanları ilə ölçülürdüsə, XXI əsrdə informasiya resurslarına nəzarət, media vasitəsilə ictimai rəyə təsir göstərmək qabiliyyəti və rəqəmsal təhlükəsizliyin təmin olunması da strateji üstünlüyün mühüm göstəricilərindən hesab edilir.

Bu baxımdan informasiya təhlükəsizliyi artıq milli təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilib.

Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyinin bəzi xarici media subyektlərini, o cümlədən Azərbaycanın dövlət televiziya kanalı AzTV-ni “düşmən media qurumları” siyahısına daxil etməsi ilə bağlı yaydığı bəyanat məhz bu reallıqlar fonunda qiymətləndirilməlidir. Bu sənəd yalnız konkret hadisəyə verilən reaksiya deyil, həm də Azərbaycanın informasiya suverenliyini qorumaq istiqamətində ardıcıl dövlət siyasətinin növbəti təzahürüdür.

Son illər beynəlxalq münasibətlərdə “hibrid müharibə” anlayışı geniş yayılmışdır. Hibrid müharibənin əsas komponentlərindən biri məhz informasiya müharibəsidir.

Dezinformasiya, məqsədli təbliğat, ictimai rəyin manipulyasiyası və media vasitəsilə siyasi təsir göstərmək cəhdləri artıq beynəlxalq münasibətlərin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Azərbaycan da uzun illər ərzində müxtəlif informasiya hücumlarının hədəfi olmuşdur. Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə ölkəmizə qarşı aparılan dezinformasiya kampaniyaları göstərdi ki, informasiya məkanının qorunması hərbi təhlükəsizlik qədər mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu baxımdan Azərbaycan dövlətinin informasiya təhlükəsizliyi sahəsində daha prinsipial mövqe nümayiş etdirməsi tamamilə məntiqi və dövlət maraqlarına uyğun addımdır.

AzTV-yə qarşı qərar media əməkdaşlığı baxımından narahatlıq doğurur.

İran İslam Respublikası Kəşfiyyat Nazirliyinin AzTV-nin “düşmən media qurumları” siyahısına daxil etməsi və həmin media qurumu ilə əməkdaşlıq edən şəxslərin cinayət məsuliyyəti ilə hədələməsi regionun informasiya mühitində gərginlik yaradan hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə hüquqi təzyiqlərlə üzləşməsi media azadlığı, peşə müstəqilliyi və beynəlxalq informasiya mübadiləsi baxımından ciddi müzakirələr doğuran məsələdir. Azərbaycan tərəfinin bu məsələyə emosional deyil, hüquqi mexanizmlər vasitəsilə cavab verməsi isə hüquqi dövlət prinsipinə sadiqliyin göstəricisidir.

Medianın İnkişafı Agentliyinin bəyanatında “Media haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11.4-cü maddəsinə istinad edilməsi xüsusi diqqət çəkir.

Həmin müddəaya əsasən, Media Reyestrinə daxil edilmiş jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə başqa dövlət tərəfindən xüsusi məhdudiyyət tətbiq olunduğu halda, həmin dövlətin jurnalistlərinə münasibətdə də analoji hüquqi tədbirlər görülə bilər.

Bu yanaşma beynəlxalq hüquqda geniş tanınan qarşılıqlılıq prinsipinə əsaslanır. Dövlətlər öz vətəndaşlarının hüquqlarını qorumaq məqsədilə müxtəlif sahələrdə bu prinsipdən istifadə edirlər. Azərbaycanın da mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq bu mexanizmi tətbiq etməsi hüquqi baxımdan əsaslandırılmış mövqedir.

Milli maraqlar hər bir dövlət üçün ali prioritetdir.

Bəyanatda qeyd olunur ki, Azərbaycanın milli maraqlarına, suverenliyinə, konstitusiya quruluşuna, ərazi bütövlüyünə və milli təhlükəsizliyinə zidd təbliğat apardığı bildirilən “Səhər” televiziya kanalı və “Mehr” xəbər agentliyinin, eləcə də onların nümayəndələrinin Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyəti qanunsuz hesab edilir.

Hər bir suveren dövlət kimi Azərbaycan da öz milli təhlükəsizliyini və informasiya məkanını qorumaq hüququna malikdir. Dövlətin təhlükəsizlik maraqlarına zidd hesab etdiyi fəaliyyətlərə hüquqi qiymət verməsi beynəlxalq hüququn tanıdığı suveren səlahiyyətlər çərçivəsində həyata keçirilir.

Bu baxımdan qəbul edilən qərar media azadlığının məhdudlaşdırılması kimi deyil, dövlətin milli maraqlarının müdafiəsinə yönəlmiş hüquqi tədbir kimi qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycan beynəlxalq əməkdaşlığın hər zaman tərəfdarıdır.

Azərbaycan xarici siyasətində həmişə qarşılıqlı hörmətə, beynəlxalq hüquqa və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsipinə üstünlük vermişdir. Media sahəsində əməkdaşlıq da məhz bu prinsiplər əsasında inkişaf etdirilməlidir.

Medianın İnkişafı Agentliyinin bəyanatında Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən media subyektlərinə milli maraqlara zidd fəaliyyət göstərdiyi bildirilən media qurumları və onların nümayəndələri ilə əməkdaşlıqdan çəkinmək çağırışının edilməsi informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasına yönəlmiş mövqe kimi təqdim edilir. Bununla yanaşı, bəyanatda media sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın yalnız qarşılıqlı hörmət və jurnalistlərin peşə müstəqilliyi əsasında həyata keçirilməsinin vacibliyi də xüsusi vurğulanır.

Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan media sahəsində qapalı siyasət deyil, hüquqa, peşəkarlığa və qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlıq modelini dəstəkləyir.

Regional sabitlik hər zaman informasiya məsuliyyəti tələb edir.

Cənubi Qafqaz mürəkkəb geosiyasi regionlardan biridir. Belə şəraitdə media subyektlərinin fəaliyyəti təkcə informasiya yayımı ilə məhdudlaşmır, həm də ictimai rəyin formalaşmasına və dövlətlərarası münasibətlərə təsir göstərir.

Məsuliyyətli jurnalistika, faktlara əsaslanan informasiya və peşə etikası regional sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Əksinə, qarşıdurmanı dərinləşdirən və ya milli təhlükəsizlik məsələlərinə toxunan təbliğat xarakterli fəaliyyətlər regionda etimad mühitinə mənfi təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən informasiya məkanında fəaliyyət göstərən bütün tərəflərin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və peşə etikası normalarına əməl etməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycanın informasiya siyasəti hüquqa və dövlət maraqlarına söykənir.

Son illərdə Azərbaycanda media islahatlarının həyata keçirilməsi, informasiya təhlükəsizliyi sahəsində institusional mexanizmlərin gücləndirilməsi və jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin hüquqi əsaslarının təkmilləşdirilməsi dövlətin bu sahəyə verdiyi önəmin göstəricisidir.

Medianın İnkişafı Agentliyinin sözügedən bəyanatı da göstərir ki, Azərbaycan həm media azadlığının inkişafını dəstəkləyir, həm də milli təhlükəsizlik və informasiya suverenliyi məsələlərində prinsipial mövqeyini qoruyur.

Bu siyasət dövlətin konstitusion əsaslarına, milli qanunvericiliyə və beynəlxalq hüququn ümumi prinsiplərinə söykənir.

Medianın İnkişafı Agentliyinin bəyanatı Azərbaycanın informasiya təhlükəsizliyinə dair dövlət siyasətinin hüquqi və siyasi baxımdan ardıcıl davamı kimi qiymətləndirilməlidir. Qəbul edilən mövqe ölkənin milli maraqlarının qorunmasına, jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin müdafiəsinə və informasiya məkanında qarşılıqlı hörmət prinsipinin təmin olunmasına yönəlib.

Qloballaşan dünyada informasiya təhlükəsizliyi artıq dövlətlərin strateji prioritetlərindən biridir. Azərbaycan da suveren dövlət kimi öz informasiya məkanını qorumaq, media nümayəndələrinin hüquqlarını müdafiə etmək və milli maraqlarına yönəlmiş təhdidlərə qanunvericilik çərçivəsində cavab vermək hüququndan istifadə edir.

Məhz bu baxımdan MEDİA Agentliyinin bəyanatı təkcə konkret hadisəyə verilmiş cavab deyil, həm də Azərbaycanın hüquqa əsaslanan dövlətçilik ənənələrinin, milli maraqlara sadiqliyinin və informasiya təhlükəsizliyi sahəsində prinsipial mövqeyinin növbəti ifadəsi kimi dəyərləndirilməlidir.

Nicat İsmayılov, politoloq