Icma.az
close
up
RU
İnnovasiya, yoxsa imitasiya? Elektron portalların gerçək üzü

İnnovasiya, yoxsa imitasiya? Elektron portalların gerçək üzü

Oxu.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Hər il müxtəlif dövlət portallarında və onlayn müraciət sistemlərində yüklənmələr, texniki nasazlıqlar, sistemlərin çökməsi ilə bağlı xəbərlərlə tez-tez rastlaşırıq. Bu hallar, xüsusilə vətəndaşların eyni vaxtda sistemə kütləvi şəkildə müraciət etdiyi dövrlərdə baş verir.

Dövlət qurumlarının fəaliyyətində elektron xidmətlərə keçid rahatlıq və operativlik yaratsa da, texniki problemlər də az deyil. Demək olar ki, hər il müxtəlif dövlət portallarında və onlayn müraciət sistemlərində yüklənmələr, texniki nasazlıqlar, sistemlərin çökməsi ilə bağlı xəbərlərlə rastlaşırıq. Bu hallar, xüsusilə vətəndaşların eyni vaxtda sistemə kütləvi şəkildə müraciət etdiyi dövrlərdə baş verir. Məsələn, müəllimlərin iş yerinin dəyişdirilməsi müsabiqəsi, uşaqların birinci sinfə elektron qəbulu, digər sosial proqramlara müraciətlər, güzəştli ipotekalara müraciət vaxtı sistem çökməsi halları artıq adi hal alıb.

Ötən həftə də müəllimlərin iş yerinin dəyişdirilməsi müsabiqəsində problem yaranıb. Müsabiqənin vakansiya seçiminin sonuncu günü iş yerinin dəyişdirilməsi üçün elektron sənəd qəbulu mərhələsindən keçmiş müəllimlər şəxsi səhifələrinə keçid etmək istəyərkən "sürpriz"lə qarşılaşıblar. Belə ki, vakansiya seçiminə buraxılan müəllimlər bazar günü saat 17.00-dan sonra www.miq.edu.az/yerdeyishme saytında şəxsi səhifələrinə daxil ola bilməyiblər.

Bəs bu problemlərin kökündə hansı səbəblər dayanır? Dövlət qurumlarının sistemləri niyə çökür? Bu qədər hadisədən sonra niyə elektron xidmətlər hazırlanarkən bu risklər nəzərə alınmır?

Oxu.Az "Kaspi" qəzetinin mövzuya dair məqaləsini təqdim edir:

"İstifadəçi sayı əvvəlcədən düzgün proqnozlaşdırılmır"

Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının (AİKTSA) sədri Elvin Abbasov bildirib ki, elektron sistemlərin çökməsinin ən əsas səbəblərindən biri server resurslarının qeyri-adekvat planlaşdırılmasıdır: "Yəni, sistemə eyni anda daxil olan istifadəçi sayının əvvəlcədən düzgün proqnozlaşdırılmaması və ona uyğun infrastruktura investisiya qoyulmamasıdır. Bunun nəticəsində yük altında sistemlər çökür. Həmçinin bəzi sistemlər monolitik memarlıq üzərində qurulub və bu da miqyaslana bilmə problemlərinə səbəb olur. Digər bir vacib amil isə proqram təminatında performans və optimizasiya baxımından olan zəifliklərdir. Kod səviyyəsində düzgün yazılmamış funksiyalar və verilənlər bazası sorğularının optimallaşdırılmaması da çöküşləri artırır".

Ya köhnə texnologiyalar üzərində qurulub, ya da...

Mütəxəssisin sözlərinə görə, bir çox dövlət qurumlarında istifadə edilən proqram təminatları ya köhnə texnologiyalar üzərində qurulub, ya da vahid standartlara uyğun deyil: "Bu da sistemlərarası inteqrasiya və təhlükəsizlik baxımından problemlər yaradır. Eyni zamanda, avtomatik yük balanslaşdırma, yedəkləmə (backup) və real vaxt monitorinq sistemlərinin olmaması infrastrukturun zəifliyinə işarədir. Bulud texnologiyalarından və konteyner əsaslı arxitekturalardan (məsələn, Kubernetes) istifadə olunmaması elastikliyi və mövcudluq səviyyəsini aşağı salır".

Serverlərin yüklənməməsi üçün nə etməli?

"Server yüklənməsinə qarşı hansı qabaqlayıcı tədbirlər tətbiq edilməlidir?" sualına gəldikdə isə, AİKTSA sədri vurğulayır ki, sistemlər ilk növbədə bulud əsaslı və ya hibrid infrastruktur üzərində qurulmalıdır ki, tələbat artdıqda avtomatik şəkildə resurslar genişlənsin (auto-scaling): "İkinci mühüm addım isə yük balanslaşdırıcılarının (load balancer) tətbiqidir. Bu texnologiya sayəsində istifadəçi sorğuları birdən çox server arasında bölüşdürülür və bir serverin sıradan çıxması sistemin bütövlükdə dayanmasına səbəb olmur. Eyni zamanda, stres testlər (yük testləri) mütəmadi keçirilməli, sistemin pik vaxtlardakı davranışı əvvəlcədən təhlil edilməlidir. Əlavə olaraq, mikroservis memarlığına keçid və "failover" mexanizmlərinin qurulması da çökmələrin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır".

İstifadəçi sayı ilə bağlı texniki məhdudiyyətlər var

İKT İnformasiya Mərkəzinin direktoru Fərid Kazımov bildirir ki, bəzi hallarda Azərbaycanda dövlət qurumlarının geniş əhali kütləsinə təqdim etdiyi elektron xidmətlərin çökməsi, həmin sistemlərin eyni anda müəyyən sayda istifadəçini qəbul etməyə texniki baxımdan hazır olmaması ilə bağlıdır: "Xüsusilə qeydiyyat və sənəd qəbulu kimi proseslər zamanı sistemlərin yüklənməsi və fəaliyyətinin dayanması hallarına rast gəlinir. Bu isə vətəndaşların narazılığına və xidmətin əlçatanlığının məhdudlaşmasına səbəb olur. Düşünürəm ki, bəzi dövlət elektron sistemlərində eyni anda xidmət göstərə biləcəyi istifadəçi sayı ilə bağlı texniki məhdudiyyətlər mövcuddur. Məsələn, əgər sistem paralel olaraq maksimum 100 min istifadəçiyə xidmət göstərə biləcək şəkildə qurulubsa, lakin eyni vaxtda 200 min nəfər sistemə daxil olmağa çalışarsa, bu zaman texniki yüklənmə baş verir və nəticədə sistemdə çökmə halları müşahidə olunur".

Eyni anda böyük tələbat yaranarsa...

İKT mütəxəssisi vurğulayır ki, bu hal təkcə dövlət qurumlarında deyil, qlobal miqyasda özəl sektorda, şirkətlərdə də müşahidə olunur: "Əgər hər hansı bir xidmətə eyni anda böyük tələbat yaranarsa, sistemin imkanlarından asılı olaraq çökmə mümkündür. Bu, istər vebsayt, istərsə də digər elektron xidmətlər ola bilər. Belə halların qarşısını almaq üçün sistemlərin eyni vaxtda çoxsaylı müraciətləri qəbuletmə qabiliyyəti yəni, istifadəçi yükünə uyğun optimallaşdırılması təmin edilməlidir. Yalnız bu halda sistemin davamlılığı artır və çökmə halları minimuma endirilir".

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:159
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 18 May 2025 00:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see363

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see340

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see279

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see273

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see270

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see269

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see263

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see256

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see253

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see249

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see241

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see238

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see236

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see235

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see228

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see224

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see224

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see208

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri