İnsan beyni bərk və özlü maddələri necə fərqləndirir?

Beyin eyni anda böyük miqdarda məlumatı emal edir və beynin müxtəlif bölgələri müxtəlif növ məlumatların təhlilinə cavabdehdir.

SİA xəbər verir ki, Popsci.com, insanın müxtəlif növ - bərk və özlü maddələrə necə baxdığını öyrənən elmi araşdırma haqqında məlumat yayıb.

Fiqurların və üç ölçülü obyektlərin tanınmasına cavabdeh olan beynin bölgəsi ventral görmə yolu adlanır.

Beyin görüntüləməsindən istifadə edən əvvəlki tədqiqatlar göstərdi ki, bu traktda formaların müəyyən edilməsində iştirak edən komponentlər var.

Lakin bölgənin bir hissəsi elm adamlarının diqqətini digərlərindən daha çox cəlb etdi - yanal ekstrastriat kompleksi...

Beynin dorsal vizual yolu gördüklərimizi digər hisslərdən gələn məlumatlarla müqayisə etməyə imkan verir. Dorsal traktın içərisində frontoparietal şəbəkə kimi tanınan bir bölgə materialların ölçüləri və sabitliyi kimi fiziki xüsusiyyətlərini təhlil edir.

Elm adamları dorsal və yanal traktların cisimlərin müxtəlif xüsusiyyətlərinə necə reaksiya verdiyini anlayanda, tədqiqatların çoxu bərk cisimlərdən istifadə edərək aparılıb.

Heç kəs beynin yumşaq, yapışqan, sıxıla bilən bir şeyə necə reaksiya verməsi ilə maraqlanmırdı.

Elmi işi “Current Biology” jurnalında dərc edilmiş Massaçusets Texnologiya İnstitutunun əməkdaşlarını məhz bu sual maraqlandırır.

Özlü materiallar bərk olanlardan tamamilə fərqli davranırlar. Onlar səthlərdən sıçraymırlar - su mayedir və onunla qarşılıqlı əlaqə yaratmaq üçün adətən bir qaşıq kimi bir qab və alətə ehtiyacınız var. Buna görə də, alimlər bu fiziki xüsusiyyətlərin beynin xüsusi bölgələrinin aktivləşdirilməsini tələb edib-etməməsi ilə maraqlandılar.

Özlü maddə haqqında məlumatların emalı mexanizmlərini öyrənmək üçün monoqrafiya müəllifləri müxtəlif obyektlərin fiziki mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olduğu 100-dən çox videoçarx yaratmaq üçün proqramdan istifadə ediblər.

Məsələn, bir qutu və nərdivan ilə...

Daha sonra alimlər videonu könüllülərə göstərib və funksional maqnit rezonans tomoqrafiyasından istifadə edərək onların vizual korteksini tədqiq ediblər.

Təcrübə göstərdi ki, videoya cavab olaraq həm yanal kompleks, həm də frontoparietal şəbəkə aktivləşib. Bununla belə, ventral və dorsal yollarda da özlü və bərk materiallara daha aydın reaksiya göstərən bölgələr var idi.

Tədqiqatçıların fikrincə, təcrübənin nəticəsi göstərir ki, beynin bu iki kateqoriyalı materialı təmsil etmək üçün müxtəlif yolları ola bilər.

Proses bir qədər video oyunlarda istifadə edilən süni fizika mühərriklərinə bənzəyir.

Onlar adətən üçölçülü obyekti şəbəkə kimi, mayeləri isə hissəciklər dəsti kimi təmsil edirlər. Əsərin müəllifləri həmçinin beynin bu bölgələrinin materiallar arasındakı fərqləri daha yaxşı başa düşmək və insana onlarla qarşılıqlı əlaqəni planlaşdırmağa kömək etmək üçün xüsusi olaraq təkamülə uğramış ola biləcəyini təklif edirlər.

Əli Babayev