İnsan həyatının ən yorucu dövrü on il davam edir

Elm adamlarının fikrincə, insan həyatında ən çox güc tükədən onillik 40-50 yaş aralığına təsadüf edir. Bu dövrdə orqanizmdə müəyyən bioloji dəyişikliklər eyni vaxtda baş verir, bunlar həyatın gündəlik qayğıları ilə üst-üstə düşür.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, bu barədə “Daily Mail” yazır.

Bristol Universitetinin anatomiya professoru Mişel Spirinin sözlərinə görə, orta yaşda yaranan bu yorğunluğu ən yaxşı şəkildə “biologiya ilə yüklənmə arasındakı uyğunsuzluq” kimi təsvir etmək olar:

“Orqanizmimiz hələ də enerji istehsal etmək qabiliyyətinə malikdir, amma bunu yetkinlik dövründəkindən fərqli şəraitdə edir. Halbuki bu enerjiyə olan tələblər çox vaxt məhz bu yaşda maksimum həddə çatır”.

Yaxşı xəbər də var: enerjimizi tükədən bu bioloji disbalanslar müvəqqətidir. Üstəlik, elm adamı deyir ki, yaş artdıqca bir çox insan “ikinci nəfəs” də hiss edə bilər.

Spir xatırladır ki, 20 yaşlarda bədən üçün hər şey daha asan görünür, gec yatmaq, uzun müddət evə qayıtmamaq, qeyri-müntəzəm məşq etmək və buna baxmayaraq, nisbətən yaxşı formada qalmaq mümkün olur. Maraqlıdır ki, yaşlanma bu hissin tamamilə doğru olduğunu göstərir.

“20 yaşında orqanizm bioloji baxımdan daha dözümlüdür. Əzələlərin bərpası daha sürətli gedir, iltihabi reaksiyalar daha qısa sürür, hüceyrə səviyyəsində enerji istehsalı isə səmərəli və məhsuldar olur”, - Spir qeyd edir.

O izah edir ki, hüceyrələrimizin enerji istehsalından məsul olan hissələri - mitoxondrilər gənc olduğumuz zaman bizə daha çox enerji, daha az itki və daha az iltihab verir:

“Enerji ehtiyatı çox olduqda hər şey orqanizm üçün daha ucuz başa gəlir. Buna görə də pis yuxu, gecə gec saatlar və ya intensiv fiziki yüklənmələr 20 yaşlarda xeyli az mənfi nəticə doğurur”.

Amma onun sözlərinə görə, artıq 40 yaşda kiçik dəyişikliklər bu incə tənzimlənmiş sistemi pozmağa başlayır. Bundan əvvəl əzələ kütləsi müntəzəm güc məşqləri ilə dəstəklənməsə, təbii şəkildə zəifləyir. Əzələlər azaldıqca, gündəlik kiçik hərəkətlər belə 20 yaşlarla müqayisədə daha çox enerji tələb edir.

Mitoxondrilər enerji istehsal etməyə davam etsə də, bunu artıq daha az səmərə ilə edirlər. Nəticədə bizə daha az enerji qalır və daha çox “tullantı” yaranır. Bu isə bərpanı bioloji baxımdan daha baha başa gətirir. Spir söyləyir ki, 20 yaşlarında problem yaratmayan gecə oyaq qalmaq və ya stress dövrləri 40 yaşlarında xeyli daha tükəndirici olur.

40 yaşlarında baş verən daha bir mühüm dəyişiklik yuxunun pisləşməsidir. 20 yaşlarında yuxu daha dərin və effektiv olur, buna görə də daha qısa istirahət belə fiziki və zehni bərpa üçün kifayət edir. Yaş artdıqca isə bu dərin yuxunu formalaşdıran və qoruyan sistemlərin stabilliyi pozulur.

“Hormonal dəyişikliklər, xüsusilə qadınlarda premenopauza dövründə estrogen və progesteron səviyyələrinin dalğalanması yuxunun dərinliyi və bədən temperaturunu tənzimləyən beyin sahələrinə birbaşa təsir göstərir. Bu isə bərpaedici, yavaş dalğalı yuxunu saxlamağı çətinləşdirir”, - elm adamı vurğulayır.

Professor əlavə edir ki, yaş artdıqca orqanizmin stressə reaksiyası daha aktiv olur və kortizol səviyyəsi gecə saatlarında azalmaq əvəzinə artmağa meylli olur. Nəticədə yuxu səthi və tez-tez bölünmüş olur, biz isə yataqda eyni vaxt keçirsək belə, özümüzü daha az dincəlmiş hiss edirik.

Əsas məqam ondan ibarətdir ki, bütün bu xırda dəyişikliklər beynimizin ən çox yükləndiyi dövrə təsadüf edir. Tədqiqatlar göstərir ki, orta yaş maksimal koqnitiv və emosional yük dövrüdür, insanlar rəhbərlik və qayğıkeşlik rollarını üzərlərinə götürə bilirlər. Zehni çoxvəzifəlilik enerjini fiziki əmək qədər effektiv şəkildə tükətdiyindən insanlar fiziki iş görməsələr belə, tam tükənmiş hiss etməyə başlayırlar.

Spirin fikrincə, bu dəyişikliklərin hər kəsdə təcrübəsi fərqli olur:

“Eyni yaşda olan iki insan orqanizmlərinin daşımalı olduğu yükdən asılı olaraq tamamilə fərqli enerji səviyyələrinə sahib ola bilər”.

Yaxşı xəbər ondan ibarətdir ki, 60 yaşlarında enerji səviyyəsi faktiki olaraq artır və yaşla fiziki imkanlar azalsa da, daha stabil olur. Bu dövrdə stress səviyyəsi aşağı olur, iş adətən daha az tələbkar olur və yuxu rejimi daha müntəzəm hala gəlir.

Araşdırmalar göstərir ki, 60-70 yaş arası insanlar bir neçə ay ərzində fiziki məşqlər sayəsində qüvvəni bərpa edə, maddələr mübadiləsinin sağlamlığını yaxşılaşdıra və enerji səviyyəsini yüksəldə bilirlər. Özünə düzgün qulluq da böyük əhəmiyyət daşıyır.

“Məqsəd 20 yaşlardakı enerjini yenidən yaratmaq deyil, bərpanı qorumaq və onu prioritetə çevirməkdir. Bu isə müntəzəm yuxu rejimi, əzələ kütləsini saxlamaq üçün fiziki və ya ağır məşqlər, stressin idarə olunması - sadəcə “özünü məcbur edib davam etmək” deyil - xüsusilə kifayət qədər zülal qəbulunu nəzərdə tutan balanslı qidalanma deməkdir”, - Mişel Spir yekunlaşdırır./Teleqraf