İnsan niyə əsnəyir?

Əsnəmək insanların və bir çox heyvanların etdiyi ən adi davranışlardan biridir. Gün ərzində orta hesabla 5-20 dəfə əsnəmək normal hesab olunur. Maraqlıdır ki, elm bu qədər geniş yayılmış davranışın dəqiq səbəbini hələ də tam müəyyənləşdirə bilməyib.

Azpost.info bildirir ki, uzun illər insanlar əsnəmənin yalnız yuxusuzluq və ya yorğunluqla əlaqəli olduğunu düşünürdülər. Lakin son elmi araşdırmalar bunun daha mürəkkəb proses olduğunu göstərir.

Əsnəmək beyni sərinləşdirə bilər

Son illərdə alimlər arasında ən çox qəbul edilən nəzəriyyələrdən biri budur ki, əsnəmək beynin temperaturunu tənzimləməyə kömək edir.

Araşdırmalara görə, insan dərindən nəfəs alıb əsnədikdə ağız və boğaz nahiyəsindən keçən hava qan dövranına təsir edir və beynin temperaturunun sabit saxlanmasına yardımçı ola bilər. Bu isə diqqətin və zehni fəaliyyətin yaxşılaşmasına kömək edə bilər.

Yorğunluq yeganə səbəb deyil

Əsnəmə ən çox yuxulu olduğumuz zaman baş versə də, bu, yalnız yorğunluqla izah edilmir.

İnsanlar aşağıdakı hallarda da tez-tez əsnəyirlər:

uzun müddət diqqət tələb edən iş zamanı;

stres və gərginlik zamanı;

darıxdıqda;

oyandıqdan dərhal sonra;

yatmazdan əvvəl.

Bu hallar beynin fəaliyyətində baş verən dəyişikliklərlə əlaqələndirilir.

Niyə başqasının əsnəməsi bizə də keçir?

Ən maraqlı suallardan biri də budur: niyə bir nəfərin əsnəməsi digərlərinə də təsir edir?

Psixoloqlar hesab edirlər ki, bu, beynin sosial davranış və empatiya ilə əlaqəli mexanizmləri ilə bağlı ola bilər.

Araşdırmalar göstərir ki, insanlar ailə üzvlərinin, dostlarının və yaxından tanıdıqları şəxslərin əsnəməsinə daha çox reaksiya verirlər.

Hətta bəzi heyvan növlərində – şimpanzelərdə, canavarlarda və itlərdə də “yoluxucu əsnəmə” müşahidə olunub.

Əsnəmək oksigen çatışmazlığından yaranır?

Uzun illər məşhur olan bu fikir artıq elmi baxımdan kifayət qədər dəstəklənmir.

Əvvəllər hesab olunurdu ki, orqanizmdə oksigen azaldıqda insan daha çox əsnəyir. Lakin aparılan təcrübələr göstərib ki, nəfəs aldığımız havadakı oksigen və karbon qazının miqdarı dəyişdirildikdə əsnəmənin tezliyi ciddi şəkildə dəyişmir.

Bu səbəbdən müasir alimlərin əksəriyyəti bu nəzəriyyəni əsas izah kimi qəbul etmir.

Həddindən artıq əsnəmək nə vaxt narahatlıq doğura bilər?

Əksər hallarda əsnəmək tamamilə normal fizioloji prosesdir.

Lakin gün ərzində səbəbsiz və çox tez-tez təkrarlanan əsnəmə bəzən aşağıdakı hallarla əlaqəli ola bilər:

yuxu pozğunluqları;

bəzi nevroloji xəstəliklər;

müəyyən dərmanların yan təsirləri;

ürək-damar sistemi ilə bağlı bəzi problemlər.

Belə hallar uzun müddət davam edərsə və digər əlamətlərlə müşayiət olunarsa, həkimə müraciət etmək tövsiyə edilir.

Alimlər niyə hələ də yekdil fikrə gəlməyiblər?

Əsnəmə çox sadə görünən davranış olsa da, onun yaranma mexanizmi beynin müxtəlif hissələrinin, sinir sisteminin və hormonal dəyişikliklərin birgə fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir.

Bu mürəkkəb prosesə görə alimlər hələ də onun əsas funksiyası barədə tam ortaq nəticəyə gəlməyiblər. Hazırda beynin temperaturunun tənzimlənməsi nəzəriyyəsi ən güclü izahlardan biri hesab olunsa da, tədqiqatlar davam edir.

Əsnəmək insan orqanizminin normal fizioloji reaksiyalarından biridir və əksər hallarda narahatlıq üçün səbəb deyil. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bu davranış təkcə yorğunluqla bağlı deyil, beynin fəaliyyəti, diqqətin tənzimlənməsi və sosial davranışlarla da əlaqəli ola bilər. Bununla belə, alimlər əsnəmənin bütün sirlərini hələ tam açmayıblar və bu sahədə araşdırmalar davam edir.

Sunay Aydın

AzPost.az