İnsan sutkada neçə saat telefona baxa bilər?

Mobil telefonlar gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İş, ünsiyyət, məlumat, hətta istirahət belə çox vaxt ekran üzərindən keçir. Amma məsələ tək “istifadə etmək” deyil — istifadənin müddəti və keyfiyyətidir.

Medicina.az mobil telefondan istifadə ilə bağlı normaları təqdim edir:

1. Gün ərzində neçə saat telefon istifadəsi normal sayılır?

Mütəxəssislər yaş və həyat tərzinə görə ümumi olaraq belə bir çərçivə qəbul edirlər:

2–4 saat: sağlam və balanslı istifadə (işdən kənar)

4–6 saat: orta səviyyə (nəzarət tələb edir)

6+ saat: yüksək risk zonası

10+ saat: xroniki ekran yüklənməsi

Vacib məqam:

Burada iş üçün kompüter/telefon istifadəsi ayrıca, “passiv sosial media” istifadəsi ayrıca qiymətləndirilir.

2. Beyində nə baş verir?

Telefon istifadəsi beynin “mükafat sistemi”ni aktivləşdirir:

dopamin (həzz və maraq hormonu) artır

qısa müddətli “mükafat hissi” yaranır

beyin daha çox stimul tələb etməyə başlayır.

insan daha çox baxmaq istəyir, amma eyni zamanda daha tez yorulur

3. Həddindən artıq telefon istifadəsinin təsirləri

Diqqət və yaddaş problemləri

fokus qısa müddətli olur

diqqət tez dağılır

məlumatı dərin işləmək çətinləşir.

Yuxu pozulması

mavi işıq melatonin hormonunu azaldır

gec yatmaq və keyfiyyətsiz yuxu yaranır

səhər yorğunluq artır.

. Göz problemləri

göz quruluğu

yanma və bulanıqlıq

“digital eye strain” (rəqəmsal göz yorğunluğu)

Boyun və çənə gərginliyi

“text neck” (telefon boynu)

çənə sıxılması

gicgah və baş ağrıları.

Sinir sistemi yorğunluğu

daimi informasiya axını

daxili narahatlıq

sakit qala bilməmək hissi

Emosional təsir

müqayisə hissi artır

narazılıq və stress yüksəlir

real həyatdan uzaqlaşma olur.

Niyə telefon yorur, amma “oturub dincəlmək” kimi görünür?

Çünki telefon istifadəsi:

fiziki hərəkət azdır

amma beyin maksimal aktivdir

bədən oturur, amma beyin işləyir

Bu isə ən yorucu kombinasiyalardan biridir.

Ən təhlükəli model: “fasiləsiz scroll”

Xüsusilə sosial media istifadəsində:

qısa videolar

sonsuz axın (infinite scroll)

sürətli dəyişən stimullar

bunlar beynə siqnal verir:

“daha birini bax” və bu, asılılıq davranışına bənzər mexanizm yaradır.

Vaxt limitləri

işdən kənar sosial media: 1–2 saat ideal

ümumi ekran vaxtı: 4–6 saatdan az

“blok saatları”

səhər oyanandan sonra 30–60 dəq telefonsuz

yatmazdan 1 saat əvvəl telefonsuz

50/10 və ya 90/15 qaydası

50–90 dəq istifadə

10–15 dəq fasilə

“boş vaxt” yaratmaq

telefonsuz oturmaq

gəzinti

sakitlik

Əgər bunlar varsa:

telefonsuz narahatlıq

daim yoxlama ehtiyacı

baş, göz və boyun ağrısı

yuxu pozulması

diqqət zəifliyi

artıq “sadəcə vərdiş” yox, sinir sistemi yüklənməsi ola bilər.

Aygün Musayeva