İqtisadçı: Azərbaycanda vətəndaşların pensiya kapitalı üzərində sərəncam vermə hüquqları təsbit olunmayıb

Son zamanlarda ölkəmizdə pensiya kapitalının birdəfəyə tam əldə edilməsi ilə bağlı müzakirələr aparılır. Pensiya kapitalı dedikdə insanların fərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınan və hesabın yığım hissəsində toplanan vəsaitlərin məbləği nəzərdə tutulur. Mövcud qanunvericiliyə görə, insanlar pensiya kapitalını tam götürə bilməzlər.

İnsanlar pensiya yaşına çatdıqdan sonra 12 il ərzində pensiya kapitalını əldə edə bilərlər. Yəni sözügedən kapital 144 aya bölünərək aylıq pensiya şəklində vətəndaşa təqdim edilir. Lakin, bəzi şəxslər pensiya kapitalından tam yararlanmaq niyyətindədirlər. Vətəndaşlar deyir ki, bəzi insanların ömrü pensiya kapitalından tam istifadə etməyə çatmır və onu daha tez istifadə etmək istəyir. Bu mənada yaxın gələcəkdə qanunvericiliyə hansısa dəyişikliklərin olması ehtimalı varmı? Yəni insanlar pensiya kapitalının ən azından müəyyən bir hissəsindən yararlanmaq fürsəti əldə edə bilərlərmi?

Milli.Az xəbər verir ki, sözügedən mövzu ətrafında millət vəkili Vüqar Bayramov referans.az-a açıqlama verib.

Millət vəkili bildirib ki, pensiya kapitalının istifadə məsələsi müzakirə edilən məsələlərdən biridir. Bununla bağlı 2015-ci ilin dövlət büdcəsi müzakirə edilən zaman Milli Məclisdə də təkliflər təqdim olunub. Bir sıra ölkələrdə o cümlədən Sinqapur və Amerika Birləşmiş Ştatlarında olduğu kimi pensiya kapitalının bizdə də istifadəsi ilə bağlı təkliflərimizi etmişik. Bizim təkliflərimiz, pensiya kapitalının bir hissəsinin pensiya kapitalını formalaşdıran şəxs tərəfindən pensiya yaşı tamam olmadan pensiya imkanlarının yaradılmasıdır. Millət vəkili müqayisə üçün onu da vurğulayıb ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarında minimum pensiya anlayışı ilə yanaşı həm də orta pensiya kapitalı anlayışı da var. Bu kapitala malik olan şəxslər o kapitaldan istifadə edə bilirlər. Bu isə həmin şəxslərə imkan verir ki, onlar pensiya kapitalından daha tez faydalansınlar həm də pensiya kapitalının bir hissəsi istehlaka yönəlsin. Oxşar praktikanın Azərbaycanda da tətbiqini məqsədəuyğun hesab edirik. Bu istiqamətdə maliyyə qiymətləndirilməsinin aparılması və buna uyğun qərarın verilməsi vacibdir. "Bütövlükdə pensiya kapitalının bir hissəsindən istifadə imkanlarının yaradılması, misal üçün kredit borcunun ödənilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətləri üçün istifadə edilməsi pensiya kapitalının yığımına marağı artıra bilər. Eyni zamanda da həm də bu proses vətəndaşlarımızın pensiya kapitalının daha səmərəli istifadəsinə fürsət yarada bilər. Həmçinin də bu rəsmi məşğulluğun genişləndirilməsi fonunda qeyri-rəsmi məşğulluğun payının azaldılması baxımından da vacibdir", - deyə deputat əlavə edib.

Tanınmış iqtisadçı-ekspert Razi Abbasbəyli “Sherg.az”a söyləyib ki, bu təklif kimi müzakirə edilməkdədir:

“Faktiki olaraq hər hansı bir qanun və yaxud da pensiya kapitalının idarə edilməsi ilə bağlı bir qərar yoxdur. Hazırda Azərbaycanda əmək pensiyaları üzrə toplanmış pensiya kapitallarının idarə edilməsi, onlar üzərində vətəndaşların sərəncam vermə hüquqları təsbit olunmayıb. Yəni bu qanun hələ ki, ümumi şifahi təkliflər və ümumi ictimai müzakirələr halında təqdim olunur. Amma dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsində belə hallar mövcuddur. Hətta pensiyaya çıxmadan əvvəl və yaxud da pensiyaya çıxdıqdan sonra pensiya kapitalının idarə edilməsi üzərində sərəncamı vətəndaş özü verə bilir. İstəsəniz siz pensiya kapitalınızı beş il ərzində, istəsəniz də 10 il ərzində ümumi bölgü əsasında ala bilərsiniz və yaxud da pensiya kapitalınızı ümumiyyətlə müvafiq olaraq cari borclarınız ödənilməsinə də könüllü olaraq yönəldilməsinə icazə verə bilərsiniz. Bu, əsasən özəl pensiya fondları tərəfindən təklif edilir. Dövlət Pensiya Fondunda belə təkliflər yoxdur. Belə bir praktika da mövcuddur ki, Dövlət Pensiya Fondu öz vəsaitlərini bir sıra kommersiya banklarına yerləşdirməklə onlardan gəlir əldə edir və əldə etdiyi gəlirlər vətəndaşın pensiya kapitalının müəyyən hissəsinin istədiyi anda əldə etməsinə, pensiya kapitalını çıxarmasına və yaxud digər cari xərclərinə yönəltməsinə imkan verir. Azərbaycanda isə hələ ki, nə vətəndaşın pensiya kapitalı üzərində sərəncam vermək hüququ, nə də ondan hansısa bir xərclərinin qarşılanması üçün, qanuni baza mövcud deyil. Bunlar sadəcə olaraq ictimai müzakirələr, ümumi ictimai təkliflərdir və qanun olmadığına görə də bu hansı şəkildə işləyəcək, hansı şəkildə mexanizmlər hazırlanacaq demək çətindir”.