İqtisadi yüksəliş üçün mühüm proqnoz KONKRET

Nikolay Kondratyev – dünya iqtisadiyyatının inkişaf qanunauyğunluqlarını əvvəlcədən proqnozlaşdıran iqtisadçı olub.

KONKRET.az xəbər verir ki, alim vaxtilə sübut etmişdi ki, iqtisadiyyat yüksəliş, çiçəklənmə və tənəzzül mərhələlərindən keçir. Bu proses sonradan “Kondratyev dövrləri” adlandırılıb.

Onun nəzəriyyəsinə görə, hər yeni “dalğa” innovasiyaların sürətli inkişafı ilə başlayır. Bu isə məhsul çeşidinin artmasına və qiymətlərin enməsinə səbəb olur. Daha sonra isə həddindən artıq istehsal böhranı yaranır, tələbat azalır və iqtisadiyyat tənəzzül mərhələsinə daxil olur. Bundan sonra yeni texnoloji sıçrayış hesabına növbəti inkişaf dövrü başlayır və proses yenidən təkrarlanır.

Kondratyev hesab edirdi ki, müharibələr və inqilablar bazarlar və xammal mənbələri uğrunda rəqabətin kəskinləşməsi nəticəsində baş verir.

Onun iqtisadi dövrlər nəzəriyyəsinə əsasən, hazırda dünya iqtisadiyyatı növbəti dövrün ən aşağı nöqtəsinə yaxınlaşır, yeni yüksəliş mərhələsinin zirvəsinin isə 2045-ci ilə təsadüf edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Qeyd edək ki, Kondratyevin nəzəriyyəsi iqtisadiyyat tarixində ən məşhur uzunmüddətli inkişaf modellərindən biridir. O, texnoloji yeniliklərin iqtisadi artım və tənəzzülə təsirini izah etməyə çalışır. Tarixdə bu model müəyyən dövrlərdə sənaye inqilabı, dəmir yolları, elektrik enerjisi, avtomobil sənayesi, informasiya texnologiyaları kimi böyük texnoloji sıçrayışlarla müəyyən qədər uyğunluq göstərib.

Bununla belə, 2045-ci ilin zirvə ili olacağı və ya hazırda mütləq “ən aşağı nöqtəyə” yaxınlaşdığımız fikri sübut olunmuş fakt deyil. Bu, Kondratyev nəzəriyyəsini müdafiə edən bəzi iqtisadçıların şərhidir. Bir çox müasir iqtisadçılar isə hesab edirlər ki, bugünkü qlobal iqtisadiyyat mərkəzi bankların siyasəti, geosiyasi risklər, demoqrafik dəyişikliklər, süni intellekt, iqlim dəyişikliyi və digər amillərin təsiri altında olduğundan, iqtisadi inkişafı təkcə 50–60 illik dövrlərlə izah etmək mümkün deyil.

Fikrimizcə, nəzəriyyənin ən dəyərli tərəfi texnoloji innovasiyaların iqtisadi inkişafın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olduğunu vurğulamasıdır. Amma gələcəyin dəqiq tarixlərini və ya iqtisadiyyatın mütləq hansı mərhələdə olduğunu bu nəzəriyyə ilə qəti şəkildə proqnozlaşdırmaq düzgün olmaz. Onu daha çox faydalı analitik model kimi qiymətləndirmək məqsədəuyğundur, nəinki dəqiq proqnoz aləti kimi.

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov
KONKRET.az