İran ABŞ arasında danışıqlar: Sülh yolu, yoxsa status kvonun qorunması?

İran və ABŞ arasında uzun müddətdir davam edən dolayı danışıqlar yeni mərhələyə qədəm qoyur.Bu dəfə tərəflər Oman Sultanlığının paytaxtı Məsqətdə həm texniki, həm də yüksək səviyyəli müzakirələr aparmağa hazırlaşırlar.

Bakıvaxtı.az-ın məlumatına görə, aprelin 21-də İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, bu raundda əvvəlki görüşlərdə razılaşdırılmış ümumi çərçivələr əsasında daha konkret mövqelər müzakirə olunacaq. Bəqayinin sözlərinə görə, Romada və Məsqətdə baş tutan əvvəlki görüşlərdə tərəflər ilkin prinsiplər və mövqeləri masaya qoyublar.

İndi isə qarşıda duran vəzifə bu çərçivələrin texniki detalları üzərində işləmək və real nəticələrə yönəlmiş gündəm formalaşdırmaqdır. Nazirlik rəsmisi əlavə edib ki, danışıqların məzmununa dair mediada yayılan məlumatların çoxu fərziyyələrə əsaslanır və bu səbəbdən, ictimaiyyətə təqdim edilən detallara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Danışıqların əsas mövzusunu İranın nüvə proqramı və bu proqramla əlaqədar tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyaların mümkün ləğvi təşkil edir.

Bütün bu proseslərin fonunda əsas sual qalır: İran və ABŞ arasında dolayı danışıqlar real siyasi nəticələr verəcəkmi, yoxsa bu, sadəcə diplomatik status-kvonu qorumağa yönəlmiş taktik addımlardır?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən politoloq Qabil Hüseynli bildirib ki, İran və ABŞ arasındakı danışıqlarda ümumilikdə bir ümidvarlıq var. İki raunddan sonra vəziyyət müsbət yöndə inkişaf edir, və İran kompromisə yaxınlaşır. İranın nüvə silahı istəmədiyi fikirləri, tərəflər arasındakı dialoqun dinc həlli üçün bir addım kimi qiymətləndirilir. Tehran artıq başa düşür ki, qarşısında çox təhlükəli bir tərəf var və bu ABŞ-nin hərəkətlərinin təhdid edici mahiyyətinə əsaslanır. İran, xüsusilə, nüvə proqramı məsələsində sülh yolu ilə irəliləmək istəyir və bu, onun dünya səhnəsindəki mövqeyini qorumağa çalışmasından irəli gəlir:

"ABŞ-nin siyasəti, xüsusilə Trampın müsəlmanlar qarşısında sərgilədiyi yanaşma vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Trampın yanaşmasının müsbət nəticələr doğurması çətin görünür, çünki bu, həm İranla, həm də digər müsəlman ölkələri ilə əlaqələri daha da zədələyir. İran, öz tərəfdaşlarını qorumaq və düşmənə qarşı güclü mövqe saxlamaq üçün daha da aktiv diplomatik təşəbbüslərə üstünlük verir".

Qabil Hüseynli: ABŞ-nin bölgədəki hərəkətləri İranın nüvə məsələsindəki diplomatik strategiyasına qarşı təzyiq göstərmək məqsədi güdür

Onun sözlərinə görə, Birləşmiş Ştatların bölgədəki hərəkətləri İranın nüvə məsələsindəki diplomatik strategiyasına qarşı təzyiq göstərmək məqsədi güdür. Buna baxmayaraq, İranın nüvə sahəsində apardığı tədqiqatlar dinc məqsədlərə xidmət edəcək və Tehran heç vaxt nüvə silahı əldə etmək niyyətində olmadığını bəyan edir. Bununla yanaşı, müharibə təhlükəsi hələ də ön planda qalır, çünki ABŞ-nin daha aqressiv siyasəti bölgə sülhünə təhdid yarada bilər. İranın sülh yolunu tutmaq istəyi Birləşmiş Ştatların təzyiqləri ilə müqayisədə daha ehtiyatlı və strateji yanaşma olaraq qalır. Bu müzakirələr, hər iki tərəfin də qarşılıqlı kompromislərə gedərək münaqişə riskini azaltmağı bacaracağına dair bir ümid yaradır.

Son olaraq Qabil Hüseynli qeyd edib ki, bununla belə, müzakirələrin real nəticələr verib-verməyəcəyi və ya sadəcə status-kvonun qorunub saxlanması məqsədini daşıyıb-daşımayacağı hələ də sual altındadır. Lakin, İranın nüvə sahəsində apardığı tədqiqatların dinc məqsəd güdməsi və ABŞ-nin daha sərt siyasətinə qarşı mübarizəsi, gələcəkdə daha möhkəm bir diplomatik razılaşmanın qurulması üçün bir zəmin yarada bilər.

Əli Hüseynov