İran ABŞ la danışıqlarda hansı təsir vasitəsinə əl atır?

İran ABŞ gözlənilən hərbi əməliyyatının qarşısını almaq və gecikdirmək üçün təzyiq vasitəsi kimi strateji qeyri-müəyyənlikdən istifadə edir.

Azpost.info-nun məlumatına görə, bunu Yaxın Şərq və İran üzrə ekspert Hoda Rauf “Əl-Hədət”ə verdiyi şərhdə bildirib.

Onun sözlərinə görə, İran nüvə imkanları ətrafında qəsdən qeyri-müəyyənlik saxlayır və onu ABŞ-la dialoqunda danışıqlar strategiyasının əsas elementinə çevirir.

Ekspert qeyd edib ki, uran zənginləşdirilməsinin həcmi və səviyyəsi ABŞ prezidenti Donald Trampın Tehranla danışıqlar zamanı irəli sürdüyü əsas tələblərdən birinə çevrilib. ABŞ İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarından tamamilə imtina etməsində israr edir. Lakin İran rəhbərliyi hazırda bu şərti qəbul etməkdən imtina edir və bunu özünün fundamental “qırmızı xətlərindən” biri kimi görür.

Danışıqlar prosesi ötən illə müqayisədə tamamilə fərqli bir kontekstdə gedir. ABŞ-ın Fordo və Natanz reaktorları da daxil olmaqla İranın nüvə obyektlərinə zərbələrindən sonra uran ehtiyatları məsələsi Tehran üçün strateji sövdələşmə predmetinə çevrilib. Mənbələrə görə, bu, tərəflərin əvvəlcə ən sərt mövqeləri qəbul etdiyi sərt danışıqların klassik taktikasıdır.

Daxili vəziyyət İran hakimiyyətinə əlavə təzyiq göstərir. Son bir ildə ölkədə genişmiqyaslı etirazlar baş verib və rejim bunu sabitliyini pozmaq və hətta hökumət dəyişikliyinə səbəb olmaq cəhdləri ilə əlaqələndirir. Tehran iddia edir ki, bu cür hərəkətlər Vaşinqton və Qüds tərəfindən təşviq olunur və ölkə rəhbərliyini diplomatiya ilə məşğul olmağa hazırlıq nümayiş etdirmək və mümkün hərbi ssenariyə hazır olmaq ehtiyacı arasında seçim etməyə məcbur edir.

Danışıqlarla tanış olan mənbələr hesab edirlər ki, dialoqun təxminən iki ay davam etdiyi ötən ilki formatın təkrarlanması mövcud şəraitdə mümkün deyil. Siyasi və təhlükəsizlik mühiti dəyişib, qeyri-müəyyənlik səviyyəsi xeyli artıb və tərəflərin mövqeləri daha qətiyyətli olub.

Ən mübahisəli məsələlərdən biri 400 kiloqram yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranla bağlıdır. Keçmişdə İran bu cür ehtiyatların mövcudluğunu inkar edirdi. Bu da bəzi Amerika zərbələrinin effektivliyini şübhə altına alırdı. Lakin indi Tehran açıq şəkildə bildirir ki, bu miqdardan imtina etmək niyyətində deyil.

Ekspertlər bu mövqeyi “nüvə qeyri-müəyyənliyinin” təzahürü  – nüvə ehtiyatlarının faktiki ölçüsü, onların yeri və obyektlərin vəziyyəti barədə dəqiq bir anlayışın olmadığı bir vəziyyət adlandırırlar. Nüvə infrastrukturuna edilən hücumlardan sonra bu qeyri-müəyyənlik yalnız güclənib və İranın əlində təzyiq üçün güclü bir vasitəyə çevrilib.

Lakin uran yeganə sövdələşmə predmeti deyil. Media xəbərlərinə görə, Donald Tramp Tehranın danışıqların növbəti mərhələsində, əsasən zənginləşdirmə səviyyəsi ilə bağlı daha əhəmiyyətli güzəştlər edəcəyini gözləyir. 2015-ci il nüvə sazişinə əsasən, bu, təxminən 3,67% idi, bugünkü səviyyə isə xeyli yüksəkdir. İranın xoşməramlılıq jesti olaraq məhdud, lakin siyasi cəhətdən əhəmiyyətli bir azalma təklif edə bilməsi mümkündür.

AzPost.az

Paylaş