İran müdafiə və təhlükəsizlik büdcəsini 145 faiz artırır

Bu yaxınlarda hökumətin İran parlamentinə təqdim etdiyi və İran İslam Respublikasının 1405-ci il (2026-2027) büdcə qanunu layihəsi ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə artacağını göstərir.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə WANA yazıb.

Təhlildə qeyd olunur:

Rəsmi rəqəmlərə görə, təklif edilən qanun layihəsində ümumi müdafiə və təhlükəsizlik ayırmaları (1 ABŞ dolları = 130.000 tümən təxmini məzənnə əsasında) təxminən 9,23 milyard dollar təşkil edir.

Təklifə əsasən, İranın müdafiə büdcəsi əvvəlki illə müqayisədə təxminən 145 faiz artacaq. Hökumət bu artımı çəkindirməni gücləndirmək, təhlükəsizlik təhdidlərini idarə etmək və yüksək gərgin regional mühitdə sabitliyi qorumaq səylərinin bir hissəsi kimi qiymətləndirir.

Müdafiə və təhlükəsizlik büdcəsinin bölgüsü belədir:

Müdafiə və Silahlı Qüvvələrin Maddi-Texniki Təminatı Nazirliyi: təxminən 4,62 milyard dollar;

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (“Sepah”): təxminən 1,88 milyard dollar;

İran İslam Respublikasının Hüquq-mühafizə Komandanlığı: təxminən 1 milyard dollar;

İran İslam Respublikasının ordusu: təxminən 670 milyon dollar;

Kəşfiyyat Nazirliyi (“Ettelaat”): təxminən 423 milyon dollar;

“Xatamül-Ənbiya” Mərkəzi Qərargahı: təxminən 323 milyon dollar;

Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahı: təxminən 277 milyon dollar;

Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası (AMTŞ): təxminən 23 milyon dollar.

Hərbi xərclər geniş şəkildə milli güc və təsirin əsas göstəricisi kimi qəbul edilir, xüsusən də geosiyasi rəqabətin və təhlükəsizlik gərginliyinin yüksək qaldığı Yaxın Şərqdə.

Bölgənin əsas aktorlarından biri kimi İran həssas coğrafi mövqeyini, sərhədləri yaxınlığında qeyri-regional güclərin mövcudluğunu və beynəlxalq sanksiyaların davam etməsini nəzərə alaraq, resurslarının əhəmiyyətli hissəsini müdafiə və təhlükəsizliyə ayırıb.

Analitiklər iddia edirlər ki, bloklara qoşulmayan ölkələr üçün hərbi xərclər əsasən təhdidlərə əsaslanır və çox vaxt qaçılmazdır, adətən ətrafdakı təhlükəsizlik çağırışları səviyyəsinə uyğunlaşdırılır.

Bu nöqteyi-nəzərdən İranın müdafiə büdcəsinin artırılması daha çox hücum mövqeyinin əlaməti kimi deyil, əsasən çəkindirməni qorumaq və güc balansını saxlamaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Rəqəmlərinin kəskin artmasına baxmayaraq, bəzi yerli müşahidəçilər yüksək inflyasiyanın təsirini qeyd edirlər. Təxminən 50 faiz olan inflyasiya ilə İslam Respublikası ordusu üçün büdcə artımı keçən illə müqayisədə real ifadədə yalnız cüzi artıma bərabərdir. Tənqidçilər bunun əməliyyat və alıcılıq qabiliyyətinə faktiki artımı məhdudlaşdırdığını iddia edirlər.

İranın 1405-ci il üçün müdafiə və təhlükəsizlik büdcəsi, təxminən 9,2 milyard dollar, ölkənin ümumi büdcə strukturunda milli təhlükəsizliyə verilən yüksək prioriteti vurğulayır.

Regional nöqteyi-nəzərdən Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) 2024-cü il üçün məlumatları göstərir ki, İran hərbi xərclər baxımından bir sıra regional rəqiblərindən xeyli geridə qalmaqda davam edir.

SIPRI-nın məlumatına görə, İsrailin müdafiə büdcəsi 2024-cü ildə təxminən 46,5 milyard dollara çatıb ki, bu da intensivləşən hərbi qarşıdurmalar fonunda görünməmiş bir artımı əks etdirir.

Xərcləri 75-80 milyard dollar arasında təxmin edilən Səudiyyə Ərəbistanı Yaxın Şərqdə hərbiyə ən çox xərcləyən ölkə olaraq qalır.

Təxminən 25 milyard dollarla Türkiyə qlobal müdafiə xərclərinə görə İrandan yuxarıdır.

Y. QACAR