İran müharibəsinin əsl qalibi kim oldu?

Yaxın Şərqdə qırx gün davam edən gərgin döyüşlərdən sonra ABŞ və İran iki həftəlik kövrək atəşkəsə qədəm qoyub. Donald Trampın qeyd-şərtsiz qələbə elan etmək üçün tələsməsinə baxmayaraq, siyasi ekspertlər bu kampaniyanın effektivliyini şübhə altına alır.

Azpost.info -nun məlumatına görə, nəticələrin təhlili göstərir ki, əsas fayda partlayışların episentrindən uzaqda yerləşən oyunçulara verilib.

Bu barədə Daily Mail məlumat verib.

Moskva və Pekindəki fayda götürənlər

Vaşinqtonun geosiyasi rəqibləri olan Rusiya və Çin münaqişədən ən çox faydalananların siyahısına başçılıq edirdilər. Hərbi eskalasiya Ağ Evi Rusiya neft sektoruna sanksiyaları qismən yumşaltmağa məcbur etdi. Bu, Kremlə xarici valyuta axınlarını artırmağa imkan verdi. Bu da davam edən qarşıdurma fonunda Rusiya iqtisadiyyatına əhəmiyyətli dərəcədə təkan verdi.

Çin qlobal sülhməramlı rolunu uğurla öz üzərinə götürdü. Pekin təkcə atəşkəs sazişinin memarlarından biri kimi çıxış etmədi, həm də diplomatik vasitəçiliyini Tehranla yeni uzunmüddətli enerji müqavilələrinə çevirdi. Beləliklə, Çinin regiondakı təsiri yeni tarixi zirvələrə çatdı.

İranın dirənişi və yeni təsir rıçaqları
Hərbi və sənaye infrastrukturuna ciddi ziyan dəyməsinə baxmayaraq Tehran siyasi rejimini qoruyub saxlaya bildi. Ölkə raket arsenalını və daha da əhəmiyyətlisi olan davamlı nüvə inkişafı üçün texnoloji bazanı saxladı.

Bundan əlavə, İran rəhbərliyi indi qlobal iqtisadiyyata təsir göstərmək üçün güclü bir vasitəyə malikdir. Dünyanın neft və qaz tədarükünün beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazı üzərində effektiv nəzarət Tehrana enerji bazarında şərtləri diktə etmək imkanı verir.

Enerji gəlirləri və diplomatik çəki
Gözlənilmədən qaliblər siyahısına münaqişə zonasından çox uzaqda olan ölkələr daxil oldu:

Norveç və Kanada. Bu ölkələr böhranın yaratdığı resurs çatışmazlığına tez bir zamanda reaksiya verdilər. İran və Yaxın Şərqin tədarükünü Avropa və Asiyaya yüksək qiymətlərlə aktiv şəkildə əvəz etməyə başladılar.

Pakistan. İslamabadın Vaşinqton və Tehran arasında əsas rabitə mərkəzi kimi rolu beynəlxalq səhnədə diplomatik statusunu əhəmiyyətli dərəcədə artırdı.

Qərb Alyansına zərbə
ABŞ  və müttəfiqləri üçün müharibə bir sıra ciddi problemləri ortaya çıxardı. Hərbi dominantlıq Amerika iqtisadiyyatını nəticələrdən qoruya bilmədi: yanacaq qiymətlərinin kəskin artması inflyasiyaya və artan sosial iğtişaşlara səbəb oldu. Cəmiyyətdə daxili parçalanmalar və Trampın reytinqinin azalması uzun sürən hərbi əməliyyatın birbaşa nəticəsi idi.

NATO daxilində də dərin bir böhran hökm sürür. Vaşinqtonun Avropa tərəfdaşlarına təzyiqi və təhdidləri Alyansın etibarlılığını şübhə altına aldı. Avropanın özü milyonlarla ailənin rifahına təsir etməyə başlamış ciddi enerji böhranı ilə üzləşdi.

İsrailin həll olunmamış problemləri və Livanın faciəsi
İran məsələsinin həllini müdafiə edən İsrail əsas məqsədinə – Tehranda teokratik rejimin süqutuna nail ola bilmədi. Təhdid dəyişməz qaldı və regionun resursları tükəndi.

Livan da yüksək insan bədəli ödədi. Ölkə humanitar fəlakətlə üzləşdi: ərazisinin döyüş meydanına çevrilməsi nəticəsində minlərlə insanın ölümü və yüz minlərlə qaçqın yarandı.

Nəticədə, müharibə yalnız Qərbin geosiyasi rəqiblərinin mövqeyini gücləndirdi və dünyanı dərin qeyri-sabitlik vəziyyətinə saldı.

AzPost.az

Paylaş