Icma.az
close
up
RU
İran üzərində təzyiq strategiyası: atəşkəs olacaq?

İran üzərində təzyiq strategiyası: atəşkəs olacaq?

Icma.az, Bakivaxti saytına istinadən bildirir.

Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələr göstərir ki, İran ətrafında formalaşan qarşıdurma artıq yalnız klassik hərbi münaqişə çərçivəsində izah edilə bilməz. ABŞ və müttəfiqlərinin tətbiq etdiyi strategiya daha çox çoxqatlı təzyiq mexanizminə əsaslanır.

Bu strategiya hərbi əməliyyatları, iqtisadi təzyiqi, enerji infrastrukturlarına nəzarət cəhdlərini və informasiya müharibəsini eyni vaxtda özündə birləşdirir. ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın Xark adasındakı neft terminalının ələ keçirilməsi ehtimalını gündəmə gətirməsi də bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xark adası İranın neft ixracının əsas qovşaqlarından biri hesab olunur və bu obyekt faktiki olaraq ölkənin enerji sisteminin strateji mərkəzlərindən biridir. Belə bir obyekt üzərində nəzarətin itirilməsi Tehran üçün yalnız iqtisadi zərbə deyil, eyni zamanda siyasi və geosiyasi təsir imkanlarının zəifləməsi demək olardı.

Bu baxımdan Vaşinqtonun strategiyası İranın hərbi gücünü birbaşa məhv etməkdən daha çox onun iqtisadi və logistika damarlarını sıxmağa yönəlmiş kimi görünür. Enerji ixracı İran iqtisadiyyatının əsas dayaqlarından biri olduğu üçün neft terminalları, dəniz marşrutları və boğazlar üzərində nəzarət məsələsi kritik əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Hörmüz boğazı dünya neft ticarətinin böyük hissəsinin keçdiyi strateji məkan olduğuna görə burada baş verən hər hansı hərbi və ya siyasi gərginlik dərhal qlobal bazarlara təsir göstərir. ABŞ-nin digər ölkələri bu boğazın təhlükəsizliyinə cəlb etməyə çalışması da təsadüfi deyil. Bu addım bir tərəfdən beynəlxalq koalisiyanın formalaşdırılması cəhdidir, digər tərəfdən isə məsuliyyətin bölüşdürülməsi vasitəsidir. ABŞ beləliklə göstərmək istəyir ki, boğazın təhlükəsizliyi yalnız Vaşinqtonun deyil, bütün enerji istehlakçısı dövlətlərin ortaq marağıdır.

Eyni zamanda son açıqlamalarda İranın hərbi imkanlarının zəiflədiyi, ordusunun ciddi itkilər verdiyi və müqavimət potensialının azaldığı barədə iddialar da diqqət çəkir. Bu tip açıqlamalar yalnız hərbi vəziyyət haqqında məlumat vermək məqsədi daşımır. Onlar həm də psixoloji və informasiya müharibəsinin tərkib hissəsidir. Müharibələrdə tərəflər yalnız fiziki zərbələrlə deyil, eyni zamanda informasiya sahəsində də üstünlük əldə etməyə çalışırlar. İranın “dezinformasiya və media manipulyasiyası” vasitələrindən istifadə etdiyi barədə səsləndirilən ittihamlar da bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə süni intellekt texnologiyalarının informasiya müharibəsində istifadə olunması ehtimalı haqqında fikirlər yeni bir mübarizə mərhələsinin başlandığını göstərir.

Bundan başqa, regiondakı digər cəbhələr də bu böyük qarşıdurmanın hissəsinə çevrilmiş vəziyyətdədir. İsrail və Hizbullah arasında Livan istiqamətində davam edən gərginlik Yaxın Şərqdə çoxsaylı paralel münaqişə xəttinin formalaşdığını göstərir. Bu isə vəziyyəti daha mürəkkəb edir. Çünki belə bir şəraitdə hər hansı lokal qarşıdurma sürətlə regional böhrana çevrilə bilər. İsrailin Livan istiqamətində hərbi əməliyyatlarda istədiyi nəticəni əldə etməməsi barədə xəbərlər göstərir ki, bölgədə qüvvələr balansı hələ də tam dəyişməyib və münaqişə uzunmüddətli xarakter ala bilər.

Digər tərəfdən Qərb blokunun daxilində də bu qarşıdurma ilə bağlı vahid mövqe tam formalaşmış sayılmır. Bəzi ölkələrin Hörmüz boğazında hərbi əməliyyatlara qoşulmaqdan çəkinməsi göstərir ki, regionda baş verə biləcək genişmiqyaslı müharibənin nəticələri Qərb ölkələri üçün də ciddi risklər yaradır. Enerji qiymətlərinin kəskin artması, qlobal ticarət yollarının təhlükə altına düşməsi və yeni qaçqın dalğalarının yaranması kimi faktorlar bir çox dövlətləri daha ehtiyatlı davranmağa məcbur edir.

Nəticə etibarilə, İran ətrafında formalaşan vəziyyət yalnız iki dövlət arasındakı qarşıdurma kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu, daha geniş geosiyasi proseslərin tərkib hissəsidir. Enerji marşrutları üzərində nəzarət, regional təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişməsi və böyük dövlətlər arasında strateji rəqabət bu münaqişənin əsas komponentlərinə çevrilib.

Mövcud proseslər göstərir ki, Yaxın Şərqdə formalaşmaqda olan yeni balans yalnız hərbi əməliyyatların nəticəsi ilə deyil, həm də iqtisadi, siyasi və informasiya mübarizəsinin nəticələri ilə müəyyən olunacaq. Bu isə regionun gələcəyinin hələ uzun müddət qeyri-müəyyən qalacağını göstərir.

Alim Nəsirov

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:150
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 16 Mart 2026 15:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri