İrana yeni təhdid: Üç saat ərzində...

İran və ABŞ arasında növbəti danışıqların vaxtı və yeri açıqlanıb. Bu danışıqlar, tərəflərin nüvə proqramı və digər strateji məsələlər ətrafında gərginliyi azaltmaq məqsədi daşıyır.

Bəzi ekspertlərin fikrincə, hər iki tərəf üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən bu görüşlər, gələcəkdə baş verə biləcək hərbi toqquşmaları dayandırmaq və ya daha da dərinləşdirmək potensialına sahibdir.

Bu görüşlər müharibənin baş verməsinin qarşısını alacaq?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Əlimusa İbrahimov deyib ki, Tehrandakı mənbələr xarici kütləvi informasiya vasitələrinə verdikləri məlumatdan şənbə günü Omanda keçirilən danışıqlar zamanı İranın ABŞ nümayəndə heyətinə, İrana qarşı tətbiq olunan sanksiyaların ləğvi müqabilində uranın zənginləşdirilməsinə məhdudiyyət qoyulmasını nəzərdə tutan üç mərhələli plan təklif etdiyi məlum olub:

“Üç saat davam edən danışıqlarda bu planı İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkofa yazılı şəkildə təqdim edib.

Diplomatik mənbələrin verdiyi məlumata görə, Tehran birinci mərhələdə ABŞ tərəfindən dondurulmuş maliyyə aktivlərinə çıxış və neft ixracına icazə verilməsi müqabilində uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsini müvəqqəti olaraq 3,67%-ə endirməyi öhdəsinə götürür.

Mənbələr əlavə ediblər ki, ikinci mərhələdə, əgər ABŞ İrana qarşı əlavə sanksiyaları aradan qaldırarsa və Böyük Britaniya, Almaniya və Fransanı BMT-nin İrana qarşı sanksiyalarından imtina etməyə inandıra bilsə, İran yüksək səviyyəli uranın zənginləşdirilməsini həmişəlik dayandıracaq və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) yoxlamalarına icazə verəcək.

Bu mərhələdə İran, həmçinin Əlavə Protokolun icrasını həyata keçirməyə başlayacaq. Bu protokol agentliyə əvvəlcədən bəyan edilməmiş obyektlərdə qəfil yoxlamalar aparmaq səlahiyyəti verir.

Xatırladaq ki, Tramp 2018-ci ildə İranın nüvə proqramı ilə bağlı əvvəlki beynəlxalq razılaşmadan (JCPOA) çıxdıqdan sonra Tehran bu öhdəliklərə 2021-ci ilin fevralında son qoymuşdu.

Üçüncü və son mərhələdə isə ABŞ Konqresi nüvə sazişini təsdiqləməli, Vaşinqton həm əsas, həm də ikinci dərəcəli sanksiyaları ləğv etməli, İran isə əlində olan yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını üçüncü ölkəyə təhvil verməlidir”.

Əlimusa İbrahimov

Politoloqun sözlərinə görə, İran nüvə silahı əldə etmək niyyətini inkar edir:

“ABŞ kəşfiyyatının qiymətləndirməsinə görə, Tehran hələ də belə bir silah hazırlamaq qərarında deyil. Lakin Tramp administrasiyası İrana xəbərdarlıq edib ki, əgər nüvə sazişinə qayıtmasa, hərbi hücum riski ilə üzləşə bilər.

Şənbə günü Romada keçiriləcək ikinci raund, İranın razılaşma planını təqdim etdiyi ilk “dostluq raundu” ilə müqayisədə daha çətin keçə bilər.

İranın təklifinin Uitkof tərəfindən müsbət qarşılandığı barədə məlumatlar da kütləvi informasiya vasitələrində öz əksini tapıb. ABŞ nümayəndəsi Stiv Uitkof İran tərəfinin təqdim etdiyi təklifləri alqışlayıb. Diplomatik mənbələrin “İran İnternational”a verdiyi məlumata görə, bu, Maskatdakı İran nümayəndə heyəti üçün gözlənilməz olub və onları müsbət mənada təəccübləndirib.

İran rəsmiləri danışıqların ilk raundunu müsbət qiymətləndiriblər. Ali dini rəhbər Ayətullah Əli Xameneyi çərşənbə axşamı yüksək rütbəli hərbi komandirlərlə görüşündə “ilkin addımların yaxşı həyata keçirildiyini” bəyan edib.

Mənbənin sözlərinə görə, “İranın ali liderinin danışıqların bərpasına razılıq verməsinin əsas səbəblərindən biri daha çox vaxt qazanmaq istəyidir. Çünki o, hazırda ölkənin yeni bir hava hücumuna qarşı müdafiə qabiliyyətinin zəif olduğunu anlayır.

Eyni zamanda İran, əsasən, oktyabr ayının sonlarında İsrail tərəfindən məhv edilmiş hava hücumundan müdafiə sistemlərini və həmin hücum zamanı zədələnmiş yer-yer raketlərinin istehsal imkanlarını bərpa etmək üçün vaxt qazanmağa çalışdığı da vurğulanıb”.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az