“İranda hakimiyyət yenidən qurulur: generallar ön plana çıxır“ “The New York Times“

"Ali rəhbərin zəifləməsi fonunda qərarvermə sistemi kollektiv hərbi idarəçiliyə keçir..."

Yaxın Şərqdə müharibənin başlamasından sonra İranda qısa müddətlik hakimiyyət boşluğu yarandı, lakin bu boşluq tezliklə dolduruldu və ölkənin siyasi strukturu köklü şəkildə dəyişdi.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nyt.com" nəşri yazıb.

Kollektiv rəhbərliyin formalaşması və Xameneidən sonrakı dövr

Nəşr yazır ki, indi əsas qərarlar tək bir lider tərəfindən deyil, hərbi elitanın, xüsusilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) daxilində formalaşmış kollektiv tərəfindən qəbul edilir.

Əvvəllər ali rəhbər Əli Xamenei müharibə, sülh və ABŞ-la danışıqlar kimi məsələlərdə son sözü deyirdi. İndi isə onun oğlu və varisi Müctəba Xamenei bu səviyyədə təsirə malik deyil. O, formal lider kimi çıxış edir, lakin təhlükəsizlik və xarici siyasət qərarları əsasən SEPAH generallarının kollegial qərarları ilə müəyyən olunur.

Xamenei ciddi yaralanmasına baxmayaraq idarəçilikdə iştirak edir, lakin təhlükəsizlik riski və məhdud əlaqə imkanları səbəbilə bir çox səlahiyyətləri generallara ötürüb. Qərarlar qapalı şəkildə, yazılı göstərişlər vasitəsilə çatdırılır.

SEPAH-ın güclənməsi və siyasi sistemin dəyişməsi

SEPAH uzun illərdir ki, siyasi və iqtisadi təsirini artırırdı, lakin son hadisələrdən sonra bu təsir daha da güclənib. Generallar artıq təkcə hərbi sahədə deyil, diplomatiya və strateji qərarların qəbulunda da əsas rol oynayırlar.

Ali rəhbərin zəifləməsi və müharibə şəraiti SEPAH üçün yeni imkanlar açıb. Onlar həm daxildə siyasi rəqibləri kənarlaşdırıb, həm də ölkənin əsas qərarverici gücünə çevriliblər. Hətta ABŞ-la danışıqlar prosesində də əsas fiqurlar artıq hərbi dairələrdən çıxır.

Donald Tramp bu vəziyyəti "rejim dəyişikliyi" kimi qiymətləndirsə də, faktiki olaraq hakimiyyət dəyişməyib, sadəcə dini rəhbərliyin rolu zəifləyib, hərbi elita isə möhkəmlənib.

Daxili ziddiyyətlər və qeyri-müəyyən gələcək

Buna baxmayaraq, İranda bütün qərarlar tam yekdil şəkildə qəbul edilmir. Prezident və bəzi mülki siyasətçilər müharibənin ağır iqtisadi nəticələri və sanksiyaların ləğvi zərurətini önə çəkərək danışıqların davam etdirilməsini istəyirlər.

Lakin generallar daha sərt mövqe tutur. Onların fikrincə, ABŞ-ın blokadası Vaşinqtonun kompromisə hazır olmadığını göstərir. Nəticədə danışıqlar dayandırılıb və sərt xətt üstünlük qazanıb.

Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik və blokada qərarları da məhz bu hərbi strategiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bu addımlar qlobal iqtisadiyyata təsir göstərməklə yanaşı, daxildə də siyasi balansı dəyişir.

Hazırkı vəziyyət göstərir ki, İranda formal liderlik qorunsa da, real hakimiyyət getdikcə daha çox hərbi strukturların əlinə keçir və ölkənin gələcək kursu bu qüvvələrin qərarlarından asılı olacaq.