İrəvan hakimi Həsən xanın nəvəsi: Qərbi azərbaycanlılarla bağlı tarixi həqiqətlər beynəlxalq səviyyədə tanıdılmalıdır

Bakı, 8 dekabr, Səbinə Əlizadə, AZƏRTAC

Qərbi Azərbaycandan didərgin salınmış insanların qarşılaşdığı tarixi ədalətsizliklərin, onların yaşadığı ağır faciələrin beynəlxalq müstəvidə diqqətə çatdırılması regionda sülhün və tarixi ədalətin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qərbi Azərbaycan məsələsi təkcə humanitar yox, həm də tarixi-mədəni məsələ kimi daha geniş şəkildə dünya ictimaiyyətinə təqdim olunmalıdır.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında tədqiqatçı və yazıçı, İrəvan hakimi Həsən xanın nəvəsi Turhan Turqut deyib.

Onun sözlərinə görə, Qərbi Azərbaycan xalqı XIX və XX əsrlərdə sistemli şəkildə öz doğma torpaqlarından didərgin salınıb və bu proses böyük insan faciələrinə səbəb olub: “Bizim ailə 1918-ci ildə baş verən soyqırımları və kütləvi zorakılıqlar zamanı İrəvanı tərk etməyə məcbur olub. Atam 18 yaşında olanda ailəsini Naxçıvana yerləşdirib Osmanlı ordusu sıralarında döyüşlərə qatılır və bir daha geri qayıda bilmir. Doğulduğun yerin, mədəniyyətin və köklərin bir anda geridə qalması izahı çətin olan bir itkidir”.

Turhan Turqut qeyd edib ki, Qərbi Azərbaycanda erməni varlığının tarixi həqiqətləri çox zaman təhrif olunaraq təqdim edilir. O diqqətə çatdırıb ki, ermənilərin bu bölgədə məskunlaşması 1827-1828-ci illərdə, xüsusilə Türkmənçay və Ədirnə müqavilələrindən sonra baş verib: “O dövrə qədər Qərbi Azərbaycanda yerli erməni əhalisi demək olar ki, yox idi. Mənim 1897-ci il Rusiya statistikasına istinadən araşdırmalarım göstərir ki, İrəvanda erməni əhalisi türk əhalisindən az idi. Sonrakı illərdə İran və Anadolu istiqamətindən bölgəyə kütləvi şəkildə ermənilər gətirilib yerləşdirilib. Bu torpaqlar əsrlər boyu türk yurdu olub”.

Tədqiqatçı bildirib ki, sovet dövründə bölgədə aparılan inzibati-siyasi dəyişikliklər nəticəsində Ermənistan adlı siyasi vahid formalaşdırılıb: “Bugünkü Ermənistan sonradan yaradılmış bir dövlətdir. Lakin məsələ ondadır ki, indi beynəlxalq hüquqa əsasən o bir dövlətdir və biz öz hüquqlarımızı hansı mexanizmlərlə bərpa edə biləcəyimizi düşünməliyik. Ermənilərin Qarabağda törətdiklərini hər kəs gördü - yandırılmış evlər, dağıdılmış şəhərlər, minalarla çirkləndirilmiş ərazilər. Bu, onların davranış tərzidir. Biz isə heç vaxt kiməsə milli kimliyinə görə münasibət göstərmirik, biz sülhsevər xalqıq”.

Yazıçı vurğulayıb ki, Qərbi Azərbaycanla bağlı keçirilən beynəlxalq konfranslar, müzakirələr və görüşlər tarixi həqiqətlərin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması baxımından olduqca vacibdir: “Bu tədbirləri çox faydalı sayıram. Çünki həm bizim haqq səsimiz eşidilir, həm də geri dönüş hüququnun hansı mexanizmlərlə reallaşdırıla biləcəyi barədə ciddi müzakirələr aparılır”.

Turhan Turqut sonda qeyd edib ki, əsas hədəf Qərbi azərbaycanlıların tarixi torpaqlarına ləyaqətli və sülh əsasında qayıdışının təmin olunmasıdır.