Icma.az
close
up
RU
İrəvan ziyalılarından: Əkbər Rzayev

İrəvan ziyalılarından: Əkbər Rzayev

Icma.az, Yeniazerbaycan portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

XX əsrin əvvəllərində İrəvanda fəaliyyət göstərmiş və burada Azərbaycan ədəbi-mədəni, ictimai-siyasi mühitinin inkişafında xidmətləri olmuş ziyalılardan, görkəmli şəxsiyyətlərdən biri də Əkbər Rzayevdir. Xalqımızın bir çox şəxsiyyətlərinin həyatı, yaradıcılığı öyrənilmədiyi kimi onun da ictimai-siyasi və maarifçilik fəaliyyəti demək olar ki, öyrənilməmişdir. Mövcud dövrün ideologiyası bir çox ziyalılarımız kimi onun da ictimai, elmi, maarifçilik irsini araşdırmalardan kənarda saxlamışdır. Bu baxımdan Əkbər Rzayev və onun kimi şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətinin öyrənilməsi ictimai fikir tariximizdə onların yerinin müəyyənlədirilməsi vacib və aktualdır. Çünki ictimai-mədəni tariximizin çağdaş mərhələsi həm də özündən əvvəlki dövrlərdən bəhrələnərək inkişaf edir. 

Əkbər Rzayevin ictimai-siyasi portretini bir məqalə ilə təsvir etmək qeyri-mümkündür. Bu gün arxiv materialları əlçatmaz olduğundan bu məqalədə yalnız onun ictimai-siyasi portretinin bəzi cizgilərini təsvir etməyə çalışmışıq. 

Əkbər Rzayev 1898-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. Sonrakı təhsilini İrəvandakı pansionda almışdır. O, ərəb dilini də mükəmməl öyrənmişdir. Pansion təhsilini başa vurduqdan sonra İrəvan oğlanlar gimnaziyasına daxil olmuş və oranı uğurla bitirmişdir. Gimnaziyada təhsil aldığı dövrdə “Könülsüz nikah” adlı pyes yazmışdır. Əsər İrəvanda həvəskar aktyorlar tərəfindən tamaşaya qoyulmuşdur. 1918-ci ildə ermənilərin Qərbi Azərbaycanda soydaşlarımıza qarşı törətdikləri total qırğınlar zamanı Əkbər müəllim də ailəsi ilə birlikdə Naxçıvana köçmüş və bir müddət burada yaşamışdır. O, burada da ictimai-siyası fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1921-ci il mart ayının 27-də Naxçıvanda yaradılmış Kommunist Gənclər İttifaqı Qəza Komitəsinin təşkilat bürosuna seçilmiş üç nəfərdən biri Əkbər Rzayev olmuşdur. Bir müddət Naxçıvanda qaldıqdan sonra 1922-ci ilin əvvəllərində yenidən öz doğma yurduna geri dönmüsdür.

O, Qərbi Azərbaycanda milli mədəniyyətimizin, maarifimizin inkişafında və formalasmasında çox böyük rol oynamışdır. Əkbər Rzayev İrəvanda və azərbaycanlılar yaşayan bir sıra bölgələrdə maarif, mədəniyyət ocaqlarının yaradılmasının təşkilatçısı olmuşdur. Nadir istedada və dərin biliyə malik olan Əkbər Rzayev 1920-1930-cu illərdə azərbaycanlı əhali arasında çox böyük maarifçilik işləri aparmısdı. Əkbər Rzayev İrəvanda fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində özünü istedadlı jurnalist kimi tanıdır. O, dövrünün ən mühüm və aktual mövzularını qələmə alaraq müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc etdirmişdir. Əkbər Rzayevin inqilabdan əvvəl Bakıda və Tiflisdə nəşr olunan “Tuti”, “İqdam”, “İqbal”, “Molla Nəsrəddin” və s. mətbuat orqanlarında xeyli sayda məqalələri çap olunmuşdur. Dövrün tanınmış ictimai-maarifçi xadimlərindən olan Əkbər Rzayev xalqımızın tarixinə, mədəniyyətinə yaxından bələd olduğu üçün maddi və mənəvi mədəniyyətimizin bir çox sahələri onun istər çap olunmuş məqalələrində, istərsə də əlyazmalarında bu və ya digər dərəcədə öz əksini tapmışdır. Gənc və tərəqqipərvər ziyalı öz fikirlərini, marrifçilik ideyalarını, elmi baxışlarını məhz mətbuat vasitəsilə xalqa çatdırdı. Bütün bunlar ilk növbədə Əkbər Rzayevin xalqa sevgisindən, onun keçmişinin və müasir mədəni durumunu öyrənmək istəyindən, Qərbi Azərbaycandakı soydaşlarımızı maarifləndirmək yolu ilə yüksək tərəqqiyə çatdırmaq arzularından irəli gəlirdi. O, jurnalist, mədəniyyət işçisi, maarifçi, ictimai fəaliyyəti ilə yanaşı, həm də nadir istedadı ilə çoxlarını heyran qoyurdu. O, Azərbaycan dilinin təmizliyi uğrunda aparılan mübarizənin əsas ağırlığını, demək olar ki, öz çiyinlərində daşıyırdı. Əkbər Rzayev həm də Qərbi Azərbaycanda latın əlifbası hərəkatına öz töhfəsini vermiş ziyalılarımızdandır. Onun fəaliyyəti təkcə Qərbi Azərbaycanla məhdudlaşmayıb, bütövlükdə regionda maarifçilik, ana dili siyasəti və əlifba islahatlarının həyata keçirilməsində mühüm rol oynayıb.  

Əkbər Rzayevin həyat yoldaşı Firəngiz xanım da ictimai işlərdə fəallıq göstərmiş, İrəvanda azərbaycanlı qadınlar klubunun təşkilində və mədəni quruculuq prosesində aktiv iştirak etmişdir.

1924-cü ildə İrəvanda Azərbaycan teatrının səhnəsində “Dəmirçi gavə”, “Ölülər”, “İblis”, “Pəri cadu” və s. kimi məşhur pyeslər tamaşaya qoyulmuşdur ki, həmin pyeslərdə bir sıra rolları Əkbər Rzayev ifa etmişdir. Göründüyü kimi, İrəvanda Azərbaycan teatr sənətinin inkişafında da mühüm rol oynamışdır.

O, 1930-cu illərdə İrəvanda Azərbaycan teatrının siyasi-bədii şurasının sədri olmuşdur.

Əkbər Rzayev 1924-cü ildə İrəvanda yaradılmış Yeni Türk Əlifba Komitəsinin ən fəal büro üzvlərindən biri olub. Yeni əlıfba islahatı, onun təbliği və tətbiqi ilə bağlı böyük fəaliyyət göstərmiş, bununla bağlı dövrü mətbuatda bir sıra məqalələri çap olunmuşdur. O, 1924-1925-ci illərdə Ermənistan Mərkəzi Komitəsinin nəzdində yaradılmış “Azsaylı xalqlar” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalısmısdır. 1926-cı ildə Vedibasar Nahiyyəsi Firqə Komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

“Zəngi” (1924), sonralar isə “Qızıl şəfəq” (1929) qəzeti adı ilə çıxan milli mətbuat orqanlarının səhifələrində onun xeyli sayda məqalələri dərc olunmuşdur ki, bunlar da milli maarifimiz, mədəniyyətimiz üçün olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edir. Əkbər Rzayev qəzetlərin ən fəal müxbirlərindən biri olub. O 1937-ci ildə “Qızıl şəfəq”, sonralar isə “Komminist” (Azərbaycan dilində) adı ilə nəşr olunan  qəzetin məsul redaktoru olmuşdur. Onun fəaliyyətini təhlil edərkən Qərbi Azərbaycanda milli mətbuatın inkişafındakı əvəzsiz xidmətləri də aydın formada özünü göstərir.

1939-cu ildə Qərbi Azərbaycanın azərbaycanlı əhalisi arasında yeni əlifba islahatı həyata keçirmək üzrə Respublika Komitəsinin sədri olmuşdur.

O, II Dünya müharibəsi illərində Moskvada “İnostrannaya literatura” nəşriyyatında “Türk ədəbiyyatı” redaksiyasının müdiri olmuşdur. Həyatının demək olar ki, böyük bir qismini İrəvanda yaşamış və burada Azərbaycan ədəbi-mədəni, ictimai mühitinin zənginləşməsinə önəmli töhfələr vermiş Əkbər Rzayev bu gün də böyük xidmətləri ilə yadda qalmışdır. Onun oğlu, sənətşünaslıq elmləri doktoru Sabir Rzayev incəsənət sahəsində tanınmış görkəmli ziyalılardan biri olmuşdur. İctimai-mədəni fikir tariximizdə silinməz iz qoymuş Əkbər Rzayev 1957-ci ildə vəfat etmişdir.

Cəlal Zəngi,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:209
embedMənbə:https://yeniazerbaycan.com
archiveBu xəbər 01 Aprel 2026 10:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see331

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see322

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see312

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see305

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see304

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see276

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see274

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see267

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see267

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see264

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see252

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see249

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see247

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see246

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see215

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see214

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see206

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see190

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see190

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see188
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri