İŞ SAATINA GÖRƏ MAAŞ MƏSƏLƏSİ TƏXİRƏ SALINDI... Saatda nə qədər qazanırıq, nə dəyişəcəkdi?

Azərbaycanda saatlıq əmək haqqı sisteminə keçidin təxirə salındığı bildirilir. Belə ki, regional məsələlər komitəsinin son iclasında Əmək Məcəlləsinə təklif olunan bir sıra mühüm dəyişikliklər edilib. Uşağın doğulması ilə əlaqədar atalara 14 günlük ödənişli məzuniyyətin verilməsi, distant işin hüquqi rəsmiləşdirilməsi və tələbələrin istehsalat təcrübəsi dövründə əmək müqaviləsi ilə təmin olunması kimi yeniliklər qanun layihəsində yer alıb. Bununla yanaşı, bir müddətdir gündəmdə olan saatlıq minimum əməkhaqqına keçid məsələsi isə layihəyə daxil edilməyib.

Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl rəsmi qurumlar saatlıq minimum əmək haqqı ilə bağlı təkliflər hazırlandığını bildirsələr də, hazırda Əmək Məcəlləsinə edilən dəyişiklikdə bu məsələ nəzərdə tutulmayıb və saatlıq minimum əməkhaqqı barədə planlar təxirə salınıb.

Uzun müddətdir ictimai müzakirələrin mərkəzində olan bu mövzu ilə bağlı bir sıra ekspertlər bildirirdilər ki, əmək bazarına təsiri baxımından, saatlıq minimum əmək haqqı rejiminə keçid bəzi sahələrdə əmək şəffaflığının artmasına və işçilərin hüquqlarının daha yaxşı qorunmasına səbəb ola bilər. Qeyd olunur ki, bu sistem əməkdaşların faktiki işlədiyi saatlara əsasən ödəniş almalarını təmin edərək qeyri-rəsmi məşğulluğun qarşısını almağa da kömək edə bilərdi.

İqtisadçı Xalid Kərimli “AzPolitika”-ya açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda saatlıq əməkhaqqı sisteminə keçid ümumilikdə faydalı ola bilərdi.

Onun sözlərinə görə, hazırkı əmək haqqı modeli sovet dövründən qalma sistemdir və müasir əmək bazarının tələblərinə cavab vermir:“Hazırda elə çoxlu işlər var ki, frilanserlər və ya qeyri-sabit qrafiklə çalışan insanlar əvvəlki 8–10 saatlıq iş sistemi ilə uyğunlaşa bilmir. Sovet dövründə insanlar yalnız dövlət sektorunda, muzdlu işlərdə çalışırdı və başqa iş formaları demək olar ki, yox idi. Amma indi vəziyyət tam fərqlidir. Bu gün dünyada, xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə saatlıq əmək haqqı geniş tətbiq olunur. Biz də həmin yaxşı praktikanı ölkəyə gətirmək istəyirdik”.

İqtisadçının sözlərinə görə, nəzərdə tutulan model üzrə minimum əmək haqqı olan 400 manat ay ərzindəki ümumi iş saatlarına bölünəcəkdi: “Lakin burada bir problem var. Bizdə minimal əməkhaqqı real bazar qiymətlərindən xeyli aşağıdır. Orta aylıq əməkhaqqı təxminən 1100 manatdır, minimum əməkhaqqı isə 400 manat. Bununla belə, minimal maaş alan insanlar da mövcuddur. Dövlət üçün də maraqlı idi ki, minimal hədd dəqiq müəyyən olunsun və müqavilələr bağlanarkən vergi düzgün hesablansın”.

Hesablamaya gəlincə, ekspert gözlənilən sistemi belə izah edir:“Təxmini hesablasq, ayda 22 iş günü var. 22-ni 8 saataa vuranda 176 saat edir. 400 manatı 176 saata bölsək, saatlıq əmək haqqı təxminən 2 manat 27 qəpik olur. Yəni, burada maaş artımından söhbət getmir, sadəcə yeni qaydada hesablamanın müəyyən edilməsindən gedir”

X. Kərimli sonda qeyd edib ki, gələcəkdə bu rejimə keçidin baş verməsi gözləniləndir.

Məlumat üçün qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda ixtisassız əməyə və xidmət sahələrinə görə işçilərə minimum əmək haqqı əsasında ödəniş edilir. Hazırda ölkədə minimum əmək haqqının məbləği 400 manatdır. Bu rəqəm 1 yanvar 2025-ci ildə müəyyən edilib və təxminən 700 min nəfəri əhatə edir. Bunun da 400 mini dövlət, 300 mini isə özəl sektorda çalışır.

Qeyd edək ki, dünyada saatlıq minimum əmək haqqı ölkədən-ölkəyə dəyişir və bu fərqliliklər iqtisadi inkişaf səviyyəsi, həyat dəyəri və əmək bazarının xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır. Məsələn, Avropa ölkələrinin əksəriyyətində uzun illərdir ki, artıq saatlıq minimum əmək haqqı sistemi tətbiq olunur. Hazırda Avropada orta hesabla saatlıq minimum əmək haqqı təxminən 11 avro təşkil edir. Bununla belə, bir çox ölkələrdə bu göstərici 11 avronu üstələyir və hər il yenilənərək artırılır.

Məsələn, qardaş ölkə Türkiyədə 2025-ci il üçün aylıq minimum əmək haqqı 22104 türk lirəsi təşkil edir. Həftəlik 45 saatlıq iş rejimi nəzərə alındıqda, bu, saatlıq təxminən 122 türk lirəsi və ya təxminən 10 manat 44 qəpik edir. Qonşu Gürcüstanda isə dövlət səviyyəsində minimum əmək haqqı 5.15 dollar olsa da, əksər işçilərə saatlıq 7.25 dollar məvacib ödənilir ki, bu da təxminən 12 manat 33 qəpik edir.

Rusiyada aylıq minimum əmək haqqı 22440 rubl təşkil edir. Həftəlik 40 saatlıq iş rejimi nəzərə alındıqda, bu, saatlıq təxminən 129.65 rubl, cari məzənnə ilə təxminən 2 manat 38 qəpik edir.

Ermənistana gəlincə, burada aylıq minimum əmək haqqı məbləği 75000 erməni dramıdır. Bu, saatbaşına 500 erməni dramına (təxminən 2 manat 25 qəpik) bərabərdir.

Maraq üçün digər ölkələrdə saatbaşına ödənilən minimal əmək haqqı məbləğini təqdim edirik:

- Avstraliya - 15,23 dollar (25.90 AZN);

- Yeni Zellandiya - 13,90 dollar (23. 64 AZN);

- Almaniya - 12 avro (21.60 AZN);

- Fransa - 11.65 avro (20.97 AZN);

- Niderland - 10.44 avro (18.79 AZN);

- Belçika - 10.38 avro (18.68 AZN);

- İrlandiya - 9.62 avro (17.31 AZN);

- ABŞ (Kaliforniya) - 20 dollar (34 AZN);

- ABŞ (Vaşinqton) - 17.50 dollar (29.75 AZN);

- İsrail - 9.46 dollar (16.08 AZN);

- Yaponiya (Tokyo) - 7.50 dollar (12.75 AZN);

- İsveçrə (Cenevrə) - 23 İsveç kronu (44.16 AZN).

E. Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”