İslamda kreditə münasibət necədir? İlahiyyatçı açıqladı

İslamda borclanma insanın ehtiyacı və borcun məqsədindən asılı olaraq fərqli qiymətləndirilir. Faizli borc və kreditlər isə dini baxımdan ayrıca müzakirə olunur və faiz İslamda qadağan edilib.
Bəs borclanmaq hansı hallarda məqbul hesab olunur? Maddi çətinlik zamanı faizli kredit götürən şəxsin məsuliyyəti necə qiymətləndirilir?
Mövzu ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlama verən ilahiyyatçı Yaşar Qurbanov bildirib ki, borclanma insanın zəruri ehtiyacını qarşılamaq üçün çıxış yolu qalmadığı hallarda məqbul hesab oluna bilər.

Onun sözlərinə görə, insan həqiqətən çətin vəziyyətə düşübsə, maddi sıxıntı yaşayırsa və ehtiyacını başqa yolla qarşılamaq imkanına malik deyilsə, belə halda borc götürməsi başadüşüləndir:
“İslamda da ehtiyacı olan insana borc vermək təşviq olunur və borc verən şəxsin bu əməlinin savab olduğu bildirilir. Peyğəmbərimizin hədislərində də borc verən şəxsin savab qazanmasından bəhs edilir. Hətta borc alan şəxs müəyyən olunmuş vaxtda borcunu qaytara bilmədikdə ona möhlət verilməsi daha böyük savab kimi qiymətləndirilir.
Lakin insanın maddi imkanı olduğu halda ehtiyacı olmadığı bir məsələyə görə borclanması düzgün hesab edilmir. Məsələn, şəxsin kifayət qədər pulu olduğu halda öz vəsaitindən istifadə etməyib bunun əvəzinə borc götürməsi məntiqli deyil. Eyni zamanda, gündəlik yaşayışını normal şəkildə təmin edə bildiyi halda sırf daha dəbdəbəli həyat sürmək üçün borca girmək də məqsədəuyğun deyil.
Xüsusilə daha bahalı avtomobil almaq, avtomobili ehtiyac olmadığı halda dəyişmək və ya sadəcə lüks həyat tərzinə keçmək məqsədilə borclanmaq insanı lazımsız maliyyə öhdəliyi ilə üz-üzə qoya bilər. Əgər insanın normal yaşayışı təmin olunursa və qarşısında təcili və zəruri ehtiyac yoxdursa, yalnız daha yüksək həyat standartına nail olmaq üçün borca girməsi düzgün hesab edilmir.
Ona görə də borclanarkən ilk növbədə ehtiyacın həqiqətən zəruri olub-olmadığı və götürülən borcun gələcəkdə qaytarılıb-qaytarılmayacağı nəzərə alınmalıdır. Borc insan üçün zəruri hallarda çıxış yolu ola bilər, lakin imkan xaricində lüksə və israfçılığa görə borclanmaq sonradan daha ciddi maliyyə çətinliklərinə səbəb ola bilər”.
İlahiyyatçı əlavə edib ki, faizli borcun verilməsi və götürülməsi İslam baxımından yolverilməz hesab olunur:
“Quranda da faizdən çəkinməyə çağırış olunur və “Bəqərə” surəsinin 278–279-cu ayələrində bu məsələ ilə bağlı xəbərdarlıq edilir. Faizə yüngül yanaşmaq olmaz və insanlar imkan daxilində faizli borc götürməkdən çəkinməlidirlər. Borc faizli olmamalıdır. Çünki faiz Allah və Onun Rəsulu ilə müharibə etmək kimi ağır bir günahdır.
Allah Təala buyurur: “Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və əgər möminsinizsə, faizdən qalanı tərk edin. Əgər bunu etməsəniz, Allah və Onun Rəsulu tərəfindən sizə müharibə elan olunduğunu bilin. Əgər tövbə etsəniz, sərmayəniz sizindir. Nə zülm edərsiniz, nə də sizə zülm olunar”.
Faiz yüngül məsələ deyil. Buna görə də faizlə borc almaqdan ciddi şəkildə çəkinmək lazımdır. Allah faizli borca bərəkət verməz. Allahın bərəkət vermədiyi bir borcun ödənilməsində insan Allahdan necə yardım gözləyə bilər?
Borcun qaytarılması da mühüm məsələdir. Maddi imkanı olan şəxsin borcunu bilərəkdən gecikdirməsi düzgün deyil. Peyğəmbər buyurur: “İmkanı olan şəxsin borcunu gecikdirməsi zülmdür”. Həmçinin borcunu ödəməyə imkanı olduğu halda gecikdirən şəxslə bağlı sərt xəbərdarlıq edilib.
Buna görə də insan borc aldıqda onu vaxtında qaytarmalıdır. Borcun qaytarılması üçün müəyyən müddət təyin edilibsə, həmin müddət başa çatdıqda və şəxsin ödəməyə imkanı varsa, borcunu qaytarmalıdır. Müəyyən müddət təyin edilməyibsə, imkanı yaranan kimi borcunu ödəməlidir.
İmkanı olduğu halda borcu bilərəkdən gecikdirmək və borc verəni gözlətmək caiz deyil. Belə səhlənkarlıq insanların bir-birinə borc verməkdən çəkinməsinə səbəb ola bilər. Bəzi insanların borc alıb qaytarmaması və ödənişi davamlı şəkildə gecikdirməsi nəticəsində başqaları da ehtiyacı olan şəxslərə borc vermək istəmirlər”, – deyə ilahiyyatçı Yaşar Qurbanov fikrini tamamlayıb. Nuray Paşşanlı
Nuray Paşşanlı