İsrail Çin avtomobillərindən imtina edir, onlar casus yuvasıdır

İsrail Müdafiə Qüvvələri (İMQ), mümkün casusluq və avtomobillərin daxili kameraları, sensorları və rabitə sistemləri vasitəsilə məlumat sızması ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən Çin avtomobillərini tədricən sıradan çıxarır. Bu barədə The Times of Israel mənbələrə istinadən məlumat verib.

İlin əvvəlində İMQ Çin avtomobillərinin hərbi bazalara daxil olmasını qadağan etmiş və noyabr ayında əksəriyyəti yeddi nəfərlik Cherys olan təxminən 700 avtomobili zabit istifadəsindən geri çağırmışdı. Hərbi istifadədə olan bütün Çin avtomobillərinin 2026-cı ilin əvvəlinə qədər tamamilə dəyişdirilməsi planlaşdırılır.

Geri çağırılma, Texnologiya və Logistika İdarəsi tərəfindən idarə olunan İMQ-nin mərkəzləşdirilmiş lizinq sistemi vasitəsilə təmin edilən avtomobillərə aiddir. TOI-nin məlumatına görə, bu idarə müxtəlif rütbəli zabitlər üçün nəzərdə tutulan avtomobil modellərini müəyyən etmək üçün hər iki-üç ildən bir açıq tenderlər keçirir. 2023-cü ildə keçirilən son tenderdən sonra şirkət komandirləri Peugeot 2008 kimi kompakt krossoverlər aldılar. Daha yüksək vəzifəli zabitlərə Kia Niro və ya Chery Tiggo 8 Pro kimi müxtəlif növ qoşulma hibridləri verildi. Briqada generalları daha bahalı modellər aldılar. Nəşr qeyd edir ki, zabitlər vaxtaşırı ordu tərəfindən dəyişdirilən bu nəqliyyat vasitələrinin əsl sahibləri deyil, həm rəsmi, həm də şəxsi istifadə üçün istifadə edə bilərlər.

Nəşrin müsahibə verdiyi təhlükəsizlik mütəxəssisləri hərbi təşəbbüsü şərh edərkən qeyd etdilər ki, Çin üçün geniş məlumatların toplanmasına əsaslanan texnologiyalar sadəcə kommersiya əmtəəsi deyil, strateji aktivdir. "Çin qanunvericiliyi, müxtəlif qanunlar vasitəsilə, Çin şirkətlərindən bütün mövcud məlumatları dövlətlə bölüşməyi tələb edir və öhdəsinə götürür", - deyə mənbələr bildiriblər və qeyd ediblər ki, İsrail "əslində Çinlə əlaqəli çoxsensorlu kompüterləşdirilmiş platforma olan hər bir elektrikli nəqliyyat vasitəsini" geri çağırmağı düşünməlidir.

İsrail İdxal Nəqliyyat Vasitələri Assosiasiyasının noyabr ayında dərc etdiyi məlumatlara görə, 2025-ci ilin üçüncü rübündə Çinin ümumi yeni minik avtomobillərinin qeydiyyatındakı payı 34,1% təşkil edib ki, bu da ikinci rübü (28,7%) və ötən ilin eyni dövrünü (22,8%) üstələyir. Çin nəqliyyat vasitələri də İsrail yollarında elektrik nəqliyyat vasitələri seqmentində dominantlıq edir.

Əvvəlcə ordu yarımçıq tədbirlər görüb: rabitə modullarını söndürüb, SIM kartları müsadirə edib və zabitlərə avtomobil idarə edərkən gizli söhbətlər aparmamağı tapşırıb. Lakin sonrakı araşdırmalar problemin qismən həll edilə bilmədiyini və Çin nəqliyyat vasitələrinin tamamilə ləğv edilməli olduğunu göstərib.

İndi isə İsrail müdafiə sənayesinin nəhəngləri olan və təxminən 10.000 nəfəri işlə təmin edən və əksəriyyətinin müqavilələrinin bir hissəsi kimi şirkət avtomobilləri olan İsrail Aerokosmik Sənayesi, Rafael və Elbit orduya və Shin Bet-ə qoşulublar. Uzun məsafələr və yüksək yürüş səbəbindən bu şirkətlər son illərdə kütləvi şəkildə elektrik nəqliyyat vasitələrinə və qoşulan hibridlərə - İsraildə Çin istehsalçılarının dominantlıq etdiyi seqmentə - keçiblər. Lakin bu dövr bitdi: Çin avtomobilləri üçün müqavilələr artıq yenilənmir və yeni alışlar dayandırılıb. Qadağa artıq bir sıra zavodlarda qüvvədədir və tezliklə bütün müdafiə sektoruna şamil olunacaq.

Əziz MUSTAFA