İsrailli alimlərdən gözlənilməz kəşf: siçan və siçovullar dünyanı necə “eşidir“ və “hiss edir“ İsrail mətbuatı

"Təbiətin qurduğu "ağıllı filtr" robototexnika üçün yeni model yaradır..."

İsrailin Veytsman İnstitutunun alimləri siçan və siçovulların ətraf mühiti necə qavradığına dair maraqlı mexanizmləri üzə çıxarıblar.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "newsru.co" nəşri yazıb.

Araşdırmalar göstərir ki, vibrisslər (bığlar) bu heyvanlar üçün təkcə toxunma deyil, eyni zamanda səs və hərəkətə həssas çoxfunksiyalı sensor rolunu oynayır. Alimlərin nəticələri həm biologiya, həm də robototexnika üçün yeni imkanlar açır.

Bığlar necə "filtr" rolunu oynayır?

Veytsman İnstitutunun tədqiqatçıları müəyyən edib ki, siçovullar bığlarını ritmik şəkildə hərəkət etdirərək ətraf mühiti skan etsələr də, beyin öz hərəkətlərindən yaranan vibrasiyaları real maneələrlə təmasdan asanlıqla ayıra bilir. Bu mexanizm uzun müddət elm üçün sirr olaraq qalırdı.

"Nature Communications" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, sirrin açarı vibrisslərin kökündə yerləşən mürəkkəb mexaniki quruluşdadır. Bığ follikulları kollagen "yaylar", amortizatorlar və kiçik inert kütlələrlə əhatə olunub.

Bu strukturlar öz hərəkətdən yaranan "səs-küyü" boğur və neyronları yalnız xarici obyektlə təmas zamanı aktivləşdirir. Nəticədə heyvan ətraf mühit barədə son dərəcə dəqiq toxunma xəritəsi yarada bilir.

Bığlar həm də "eşidir"

Digər bir araşdırma isə vibrisslərin daha bir gözlənilməz funksiyasını üzə çıxarıb. "Current Biology" jurnalında yayımlanan nəticələrə görə, siçanların bığları toxunduqları səthlərlə təmas zamanı ultrasəs diapazonunda səslər yaradır və bu səslər heyvanın eşitmə sistemi tərəfindən qəbul edilir. 

Alimlər yüksək həssas mikrofonlar vasitəsilə bığların yarpaq, metal və digər materiallarla təmasından yaranan səsləri qeydə alıblar. Daha sonra toxunma hissi bloklanan siçanların beyin fəaliyyətini ölçüblər və məlum olub ki, eşitmə mərkəzləri bu səslərə aktiv reaksiya verir.

Yəni beyin səsi ayrıca sensor siqnal kimi emal edir. Maşın öyrənməsi modelləri də bu nəticəni təsdiqləyib: alqoritmlər obyektləri həm səs siqnallarına, həm də neyron aktivliyinə əsaslanaraq eyni dəqiqliklə tanıya biliblər.

Biologiyadan texnologiyaya

Araşdırma müəlliflərindən professor Ehud Ahişar vurğulayır ki, təbiət öz hərəkətlərinin proqnozlaşdırıla bilən nəticələrini avtomatik süzgəcdən keçirən "daxili filtr" yaradıb. Bu isə heyvana yalnız yeni və vacib məlumatlara fokuslanmağa imkan verir.

Alimlərin fikrincə, bu mexanizmlər robototexnika və süni sensorların hazırlanmasında mühüm rol oynaya bilər. Xüsusilə toxunma və səs siqnallarını birləşdirən ağıllı sistemlərin yaradılması üçün bu kəşflər təbii model rolunu oynayır.

Beləliklə, İsrail alimlərinin araşdırmaları göstərir ki, sadə görünən bığlar əslində yüksək dəqiqliyə malik, çoxsensorlu və ağıllı qavrayış sistemidir. Bu sistem həm təbiətin mühəndislik bacarığını nümayiş etdirir, həm də gələcəyin texnologiyalarına yol açır.