Kartof üçün növbəyə, pul üçün müharibəyə...

...Oktyabrın ortalarında Tura kəndindəki qəsəbəsindəki əsas ərzaq mağazasının şəkli SSRİ dövrünü xatırladıb: mənfi 15°C temperaturda sakinlər çatışmayan zəruri malları almaq üçün saatlarla növbəyə durdular.

Çatışmazlığın səbəbləri coğrafi xüsusiyyətlər və səriştəsizlikdir. Kəndin həyatına Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi də təsir etdi.

Müxtəlif yaşda olan insanlar ən zəruri şeyləri - kartof, kələm, yumurta, süd almaq üçün Turdakı əsas mağazada növbəyə düzülüblər. Nəhayət, piştaxtaya çatdıqda, onlar yüksək qiymətlərdən şoka düşdülər.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, növbədə olanların siyahılarını təşkil etmək cəhdləri - Sovet çatışmazlığı dövründə yayılmış təcrübə - uğursuz oldu.

Turaya Krasnoyarskdan - cənub-qərbdən min kilometrdən çox məsafədə yerləşən regionun inzibati mərkəzindən gediş-gəliş mümkün deyil. Kəndi xarici aləmlə birləşdirən yeganə “arteriya” Aşağı Tunquska çayıdır.

İyul ayında suyun aşağı olması səbəbindən çayda gəmiçilik qeyri-mümkün olur və hakimiyyət malların çatdırılması üçün tam hüquqlu alternativ marşrut təşkil edə bilməyir.

Və nəticədə payızda bir çox qida çatışmazlığı yaranır.

...Və prokurorluq bir sıra vəzifəli şəxslərə qarşı səhlənkarlıqda şübhəli bilinərək cinayət işi açıb.

Meyvə, ət, süd məhsulları, un və şüşə su kimi mallar praktiki olaraq satışdan itib, rəsmi məlumatlara görə isə qiymətlər 3 dəfədən çox artıb.

...Siz bizim qiymətlərə baxın - 1100-1300 rubl (13-16 dollar)! Bir kilo xiyar üçün. Yaşıl soğan - 1800! Soğan - 1000! Artıq bibər və pomidor üçün vaxt yoxdur.

Digər yerli sakin Olqa, anasının mağazaya getməli olduğunu söylədi: satıcılar qızına təqaüdçüyə almaq istədiyi malları verməkdən imtina etdilər.

...Biz belə dəhşəti Sovet dövründə belə grməmişik.

Bunu yerli sakin qadın dedyir.

Yeli sakinlərin dediyinə görə, oktyabr ayının ortalarında ciddi fasilələrdən sonra kəndə məhsullar aviasiya vasitəsilə çatdırılır və normativlərə uyğun paylanır: bir şəxsin və ya ailənin ala biləcəyi malların sayına məhdudiyyətlər qoyulur.

Lakin son partiyada kartof, soğan və kələm olmayıb - hava şəraiti səbəbindən iki reys təxirə salınmalı idi. Hava nəqliyyatının bərpasına baxmayaraq, ərzaq növbələri aradan qalxmadı...

...Rayon rəhbərliyi bildirib ki, bir sıra yerli məktəblərdə ərzaq ehtiyatı yalnız ayın sonuna qədər kifayət edəcək. Sakinlər qeyd edirlər ki, gətirilən məhsullar dərhal satılır və qarşıdan gələn qışdan qorxurlar.

...Satıcılar yerli sakinləri sakitləşdirirlər ki, taxıl ehtiyatı, makaron, konservləşdirilmiş yeməklər qalıb. - Biz bütün qış uşaqları konserv ilə qidalandıracağıq?!

Bəziləri üçün kənddə mövcud vəziyyət uzun illər ərzində Turada həyatı dəyişən hadisələrin nəticəsidir.

2022-ci ilin fevralında Rusiyanın Ukraynaya tam miqyaslı işğalı başlayandan bəri dövlət kişiləri cəbhəyə cəlb edir, müqavilənin imzalanması zamanı əhəmiyyətli güzəştlər və birdəfəlik ödənişlər təklif edir. Bu stimullar iqtisadi cəhətdən əlverişsiz bölgələrin sakinləri üçün xüsusilə cəlbedicidir, axı burada kəskin iş çatışmazlığı var.

2025-ci ilin mart ayında Amerikanın Wilson Center analitik hesabat yayımladı, burada bir çox oxşar tədqiqatlarla yanaşı, Rusiyanın yerli xalqlarının nümayəndələrinin “müharibəyə ölkə üzrə orta göstəricidən daha çox cəlb edildiyi və döyüşlərdə daha çox itki verdikləri” qeyd edilib.

...Bu gün Sonda bizim həyatımız nədir?! Xalq sənətkarlığı dağıdıldı. Balıq ovu əslində pul qazanmağın bir yolu kimi dayanıb...

Bunu Tura sakini bəyan edir.

Əli Babayev