Keçmiş müstəmləkə gücləri Afrikadakı regional təşkilatları birbaşa idarə etməsələr də, dərin təsir göstərirlər

“Afrika Birliyi (AU) və ECOWAS-ın son çevriliş cəhdinə nisbətən zəif və diplomatik reaksiyası, yalnız təşkilatların daxili çəkişmələri və ya səmərəsizliyi ilə izah edilə bilməyən mürəkkəb bir mənzərəyə işarə edir. Bu vəziyyət, keçmiş müstəmləkə güclərinin, xüsusən də Fransanın bölgədə təsir uğrunda mübarizəsində dolayı strategiyasının bir hissəsi kimi də şərh edilə bilər”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına Bahçeşehir Universitetinin Türk dünyası ilə əlaqələr üzrə rektor müşaviri İhsan Alpargın danışıb. Təhlükəsizlik eksperti qeyd edib ki, Qvineya-Bisau Prezidenti Embalonun yürütdüyü siyasət, Türkiyə, Çin və Rusiya kimi aktyorların Qərbi Afrikada artan təsirinə qapı açmaq demək idi: “Bu, ənənəvi olaraq bölgədə iqtisadi, hərbi və mədəni imtiyazlara sahib olan keçmiş müstəmləkə gücləri üçün geosiyasi bir çətinlik yaratdı. Embalo, balans siyasəti ilə "Fransanın həyətyanı sahəsi" hesab edilən bölgədə çoxqütblü mübarizənin başlanğıc nöqtəsinə çevrildi. Bu kontekstdə, Afrika İttifaqı və ECOWAS-ın cavabındakı tərəddüd fon dəstəyi nəzəriyyəsi ilə əlaqələndirilə bilər. Keçmiş müstəmləkə gücləri regional təşkilatları birbaşa idarə etməsələr belə, onlar tarixi əlaqələr, iqtisadi asılılıq və kəşfiyyat şəbəkələri vasitəsilə onlara dərin təsir göstərirlər. ECOWAS-ın qərar qəbuletmə mexanizmləri daxilində fikir ayrılıqları və hərəkətsizlik bu təsir altında "idarə olunan xaos" mühitinin yaranmasına imkan verə bilər. Ənənəvi xətlərdən yayınan Embalo kimi bir liderin çevriliş yolu ilə zəiflədilməsi və ya aradan qaldırılması dolayı yolla onların keçmiş təsir dairələrini qorumağa xidmət edir. Hərəkətsizlik bu məqsədə səssiz dəstək demək ola bilər”.

İhsan Alpargın

İhsan Alpargın vurğulayıb ki, Embalonun süqutu və ya ciddi şəkildə zəifləməsi Qərbi Afrikadakı digər ölkələrə güclü bir mesaj göndərdi: “Ənənəvi tərəfdaşlıqdan uzaqlaşmaqla geosiyasi tarazlıq axtarışı daxili qeyri-sabitlik və beynəlxalq təcrid riskini yaradır. ECOWAS-ın bu prosesdə səmərəsizliyi bu mesajı daha da gücləndirərdi. Bu, regiondakı ölkələrin oxşar "müstəqillik" hərəkətlərinin qarşısını alardı. ECOWAS-ın əvvəlki çevrilişlərə (Mali, Burkina Faso, Niger) tətbiq etdiyi sərt sanksiyaların uğursuzluğu və əhali arasında legitimliyinin itirilməsi qaçılmaz "sanksiya yorğunluğu" yaratmışdı. Keçmiş müstəmləkəçi güclər bu yorğunluğun və təşkilat daxilindəki bölünmələrin (sahil dövlətləri və sahil dövlətləri) fərqindədirlər. Onlar Qvineya-Bisau kimi nisbətən kiçik bir ölkədə çevriliş cəhdinə qarşı hərəkətsizliyi təşviq edirlər. Bunu etməmək və ya heç olmasa susmaq təşkilatın effektivliyini daha da azaldır və nəticədə regional təhlükəsizlik arxitekturasında boşluq yaradır”.

İhsan Alpargın hesab edir ki, bu boşluq keçmiş metropolların hərbi müqavilələr, birbaşa müdaxilə qabiliyyəti və sabitliyin təmin edilməsi yolu ilə doldura biləcəyi bir məkan açır.

İradə Cəlil, Bizimyol.info