Keçmiş prezident gələcək prezident

Amerika Birləşmiş Ştatlarında seçkilərin ilkin nəticələri məlumdur. Keçmiş prezident Donald Tramp Ağ Evə qayıdır. 60-cı prezidentlə yanaşı Konqresə də seçkilər keçirilir. Respublikaçılar Partiyası artıq Konqresin yuxarı palatasında - Senatda üstünlüyü təmin edib. Trampın prezidentliyə namizəd kimi qələbəyə yaxın olması da, Senata seçkilərin nəticələri də göstərir ki, Amerika cəmiyyəti Demokratlar Partiyasının hakimiyyətindən çox narazıdır. Trampın lehinə verilmiş səslər, əslində daha çox Cozef Baydenin əleyhinə verilmiş səslərdir. Çünki Kamala Harris, əslində elə Co Baydenin davamı kimi qavranılır.

Əlbəttə, seçkilərin yekun nəticələri hələ müəyyənləşməyib. Bununla belə artıq deyə bilərik ki,"qlobal nüharibə partiyası" məğlub olur.

Bu, Dünyanı "demokratlar-qeyri-demokratlar" deyə iki qarşı duran hissəyə bölən Baydenin məğlubiyyətidir. Əlbəttə, demokratiya yaxşı ideyadır, yaxşı quruluş formasıdır. Amma bir yandan, Şərqin avtokratik və teokratik rejimləri ilə qol-qola gəzən Bayden, o biri yandan Dünyada "demokratlar və demokrat olmayanlar" bölgüsü aparırdı. Məsələn, Ermənistana "demokrat" arayışı vermişdi.

Trampın qələbəsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin müəlliflərinin məğlubiyyəti sayılır. Bu, həm də Gürcüstanda inqilab ssenariləri quranların uduzması deməkdir.

Doğrudur, Bayden hələ 2025-ci ilin yanvarın 20-ə qədər prezident, Kamala Harris isə vitse-prezident olaraq qalacaqlar. O müddətdə ölkəni idarə edəcəklər. Ancaq yeni seçilmiş prezidentin siyasi varlığı da onlara hər istədiklərini istədikləri kimi həyata keçirməyə imkan verməyəcək.

İlkin proqnozlara görə, Ukraynada müharibə gözlənildiyindən bir neçə ay tez başa çatacaq. Çinlə Tayvan arasında yeni müharibə ocağının alovlanması ehtimalı əgər tam aradan qalxmadısa da belə, hər halda kəskin azaldı. Trampın rəhbərliyində ABŞ Avropa İttifaqı ilə öz arasına məsafə qoyacaq. Bu, Trampın birinci prezidentliyi dövründə də olmuşdu. Avropalılar artıq istədiyi ölkələrə istədikləri kimi demokratiya "couch"-luğu edə bilməyəcəklər.

Bizim üçün maraqlı budur ki, Trampın seçilməsi postsovet ölkələrində proseslərə necə təsir edəcəyidir.

Belə proqnoz vermək olar ki, son aylarını yaşayacaq olan Bayden administrasiyası Gürcüstana dair ritorikasını yumşaltmalı olacaq. Bu ölkədə "konfrantasiya demokratiyası" yerini tədricən konsensus demokratiyasına verəcək. Nəticədə Gürcüstanda müxalifətin bir hissəsi öz qərarına yenidən baxacaq. Çünki şəxsən mən hadisələrin inkişaf məntiqini belə görürəm: Bayden Administrasiyası, Avropa İttifaqı, Gürcüstanın prezidentli müxalifəti inqilab momentini - kütlənin inqilabi eyforiya anını əldən buraxıb. Siyasi ritorika, yerini əsasən hüquqi araşdırmalara verib. Bundan sonra siyasi nəticələri hüquq müəyyənləşdirəcək. Siyasi mühakimələr ədalət məhkəməsinə daşınıb. Bu da inqilabın ertələndiyini, yaxud gündəmdən düşdüyünü deməyə əsas verir. Kütləvi aksiyalar, əlbəttə, olacaq. Amma bunlar, sadıcə, kütlənin etiraz inersiyasını ifadə edəcək. Getdikcə artan və coşan deyil, getdikcə azalan və sönən kütləni görəcəyik.

Azərbaycan üçün hadisələrin məhz bu cür yekunlaşması sərfəli olardı - "konfrantasiya demokratiyası"ndan konsensus demokratiyasına keçid. Müharibələr, ölkələrin daxilindəki siyasi böhranlar dünya iqtisadiyyatını da artıq vurur. Buna görə də Trampın gəlişi birinci növbədə ABŞ-ın öz iqtisadiyyatına dirçəlmə ümidləri gətirir. Çünki yeni seçilmiş prezidentin əsas prioriteti ölkənin daxili problemlərinin həllidir.

Amerika mediasında yenə də Trampın seçilməsində Rusiya izi axtarmağa başlayıblar. Bu, əlbəttə, rəsmi qurumlardan qaynaqlanır. Artıq Amerika kəşfiyyatı Rusiyanı müdaxilədə ittiham etməyə başlayıb. Bu ittiham nə qədər əsaslıdır, ya deyil, bunu bilmirəm. Ancaq o faktdır ki, Rusiyanın Şimali Koreyanı Ukraynaya qarşı müharibəyə daxil etməsi Trampın seçilməsinə təsir edən faktorlardan biri oldu. Bu, Çinin indiki mövqeyində qalmasını çətinləşdirən bir gediş idi. Çin ya ABŞ-la açıq konfrontasiyaya gedib, Rusiyanın yanında durmalıdır, ya da Qərbin mövqeyinə meyllənməlidir. Hər iki halda oyun kartlarını açmalı olacaq. Bu da Rusiyanın marağındadır.

Eyni zamanda İsraillə İran arasındakı "sublimasiyalı müharibə" Bayden-Harris tandeminin işini çətinləşdirdi. Hər iki dövlət Amerikada Trampın yolunu asanlaşdırmış oldu. Və, əlbəttə, Donald Trampa qarşı uğursuz məhkəmə təqibi, seçki kampaniyası boyu edilmiş sui-qəsd cəhdləri, eləcə də, qara piar kampaniyası keçmiş prezidenti gələcək prezidentə çevirdi. Bayden administrasiyası özü, eləcə də, Baydenin əleyhdarları Donald Trampdan əzabkeş obrazı yaradıb, onun Ağ Evə yolunu açdılar.

Bahəddin Həzi

Bahəddin Həzi, Bizimyol.info