Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Kosmik Vətən anlayışı: Gələcəyin sərhədləri harada çəkilir?

Kosmik Vətən anlayışı: Gələcəyin sərhədləri harada çəkilir?

Azertag saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Rəqəmsal iqtisadiyyat peyk infrastrukturu üzərində qurulur və müasir təhlükəsizlik konsepsiyaları kosmik inteqrasiya tələb edir

Bakı, 24 fevral, Pərvanə Qafarova, AZƏRTAC

Tarixin elə məqamları olur ki, qərar verə bilməməyin özü də bir qərara çevrilir və həmin qərarın nəticəsi onilliklər boyu millətin taleyini müəyyən edir. Bu gün biz məhz belə bir mərhələdəyik.

Dünya yeni güc sisteminə keçir. Dövlətlərin sərhədləri artıq xəritədə görünən xətlərdən daha geniş məna daşıyır. İnformasiya axını, rabitə kanalları, maliyyə sistemləri, hərbi koordinasiya və enerji şəbəkələri kosmik infrastruktura bağlıdır. Əgər bu infrastruktur sənin nəzarətində deyilsə, suverenliyin də tam deyil. Deməli, qəbul etməliyik ki, gələcəyin sərhədləri torpaq üzərində yox, orbitdə çəkiləcək.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər Yeni Texnologiyaların İnkişafına Dəstək İctimai Birliyinin sədri Ceyhun Xəlilovun “Kosmik Vətən anlayışı: Gələcəyin sərhədləri harada çəkilir?” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik.

Görünən və görünməyən sərhədlər

Azərbaycan görünən sərhədlərini qorumağın nə demək olduğunu bilir. Xalq olaraq dövlətçiliyin qiymətini yaxşı anlayırıq. Lakin XXI əsrdə təhlükəsizlik yalnız fiziki sərhədlərlə məhdudlaşmır.

Bu gün görünməyən sərhədlər mövcuddur:

- Orbital mövqelər

- Tezlik spektri

- Peyk rabitəsi

- Kosmik müşahidə imkanları

- Naviqasiya sistemləri.

Əgər bu görünməyən sərhədlər üzərində nəzarət zəifdirsə, görünən sərhədlərin sabitliyi də risk altına düşür. Xarici peyk xidmətlərindən asılılıq kritik infrastruktur üçün strateji zəiflik yarada bilər. Göründüyü kimi, dövlət təhlükəsizliyi artıq yalnız yerüstü müdafiə konsepsiyası ilə təmin edilə bilməz.

Rabitə sistemi xaricdən asılıdırsa, müşahidə məlumatları başqa platformalardan əldə olunursa və naviqasiya imkanları milli nəzarətdə deyilsə, dövlət siyasi baxımdan müstəqil görünə bilər, amma strateji baxımdan məhdud və xarici təsirlərə asılıdır.

Müstəqillik sadəcə bayraq, konstitusiya və beynəlxalq tanınma ilə ölçülmür. XXI əsrdə dövlətin həqiqi suverenliyi onun həyati sistemlər üzərində funksional nəzarətindədir. Rabitə, müşahidə, naviqasiya və kosmik infrastruktura sahib olmayan dövlət strateji baxımdan məhdud və xarici təsirlərə tabe olur. Kosmik Vətən anlayışı məhz bu boşluğu doldurur — milli funksional müstəqilliyi kosmik müstəvidə təmin etməyin strateji çərçivəsidir. Əks halda dövlət siyasi baxımdan müstəqil olsa da, funksional baxımdan məhdudlaşmış vəziyyətə düşə bilər.

Kosmik Vətən ərazi genişləndirmə iddiası deyil. Bu, milli funksional suverenliyin kosmik müstəvidə sistemli şəkildə qurulmasıdır. Bu artıq seçim deyil — XXI əsrdə dövlət olaraq dayanıqlı mövcudluğun şərtidir.

Orbit diplomatiyası

Yer səthindən təxminən 36 min kilometr yüksəklikdə yerləşən geostasionar orbitdəki 46° şərq uzunluğu orbital mövqeyi 2023-cü ildən etibarən Azərbaycana məxsusdur. Ölkəmizin ilk telekommunikasiya peyki olan “Azerspace-1” isə bundan on il əvvəl həmin nöqtədə Malayziya administrasiyasına məxsus orbital resurs üzərindən C və Ku tezlik diapazonlarında fəaliyyət göstərirdi. Əgər o dövr Azərbaycanın kosmosda əməliyyat iştirakını ifadə edirdisə, 2023-cü il bu mövqenin hüquqi və texniki baxımdan milli nəzarətə keçməsi ilə ölkənin geostasionar orbitdə ilk suveren orbital mövqeyini rəsmiləşdirdi.

Qeyd etməliyəm ki, ölkəmizin kosmik mühitdə resursları məhduddur. Orbital mövqelər və tezlik spektri sonsuz deyil. Hamıdan əvvəl hərəkət etməliyik ki, mövqelərimizi daha da genişləndirə bilək. Bu istiqamətdə kim geciksə, o, başqasının qurduğu kosmik ekosistemə qoşulmağa məcbur olacaq. Strateji boşluq isə uzun müddət boş qalmır — onu daha çevik iştirakçılar doldurur.

Bu səbəbdən orbit diplomatiyası Kosmik Vətən strategiyasının hüquqi və geosiyasi təminat alətidir.

Hazırlanacaq orbit diplomatiyası milli orbital hüquqların qorunması ilə yanaşı, beynəlxalq kosmik mexanizmlərdə aktiv iştirakı, tezlik resurslarının effektiv qeydiyyatını və regional əməkdaşlıq təşəbbüslərini təmin etməlidir. Kosmik məkanda passivlik strateji risk deməkdir.

İnkişaf etmiş ölkələrdə artıq süni zəka sistemləri kosmik məlumatlarla işləyir.

Rəqəmsal iqtisadiyyat peyk infrastrukturu üzərində qurulur və müasir təhlükəsizlik konsepsiyaları kosmik inteqrasiya tələb edir.

Yeni qurulan kosmik ekosistemdə iki seçimimiz var: qaydaları yazan tərəf olmaq və ya yazılmış qaydalara uyğunlaşan tərəf olmaq. Seçim öz əlimizdədir. Əgər təşəbbüs göstərməsək, sabah qaydaları başqaları müəyyən edəcək.

Kosmik Vətən strategiyası yalnız təhlükəsizlik məsələsi deyil. Bu, milli inkişaf modelinin növbəti mərhələsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın regional texnoloji liderlik imkanlarını genişləndirə və rəqəmsal iqtisadiyyatın dəyər zəncirində mövqeni möhkəmləndirə bilər. Beləliklə, Kosmik Vətən konsepsiyası təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və geosiyasi baxımdan kompleks strateji çərçivədir.

Tarix xalqlara nadir hallarda ikinci şans verir. Əminliklə bildirirəm ki, bu gün kosmik strategiya barədə düşünməyən millət sabah kosmik qərarlara tabe olacaq. Bu sahədə strateji iradə göstərməyən dövlət sabah başqasının strateji planının icraçısına çevriləcək.

Kosmik Vətən anlayışı emosional çağırış deyil - bu, funksional suverenliyin təmin olunması üçün strateji zərurətdir. Geosiyasi vəziyyətə baxdıqda, bu sahədə vaxt bizim xeyrimizə işləmir. Bu səbəbdən orbitdə nəzarətsiz qalan mövqelərin uzun zaman boş qalmayacağını, strateji boşluqların dərhal doldurulacağını anlamalıyıq.

Qarşımızda iki seçim var -ya biz orbitdə güc sahibi olacağıq, ya da orbitdə qurulan gücdən asılı qalacağıq. Qərar artıq verilməlidir.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:163
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 24 Fevral 2026 17:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see338

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see320

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see315

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see298

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see294

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see291

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see282

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see274

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see263

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see258

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see247

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see245

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see241

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see237

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see230

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see221

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see219

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see216

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see215

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see211
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri