Kredit faizlərinin azaldılması ilə bağlı açıqlama

Mərkəzi Bankın maliyyə sektorunun Davamlı İnkişaf departamentinin direktoru Rüstəm Tahirov deyib ki, gələn ildən Azərbaycanda faizsiz kreditlər verilə bilər. Bəs bu nə qədər realdır? Ümumiyyətlə, faizlərin azalması hansı hallarda mümkündür?

İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Ruslan Atakişiyev Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, ölkəmizdə bank faizlərinin formalaşmasına bir sıra amillər təsir edir. Bunlar, əsasən, bankların cəlb etdikləri vəsaitlərin “qiyməti” ilə bağlıdır:

"Məsələn, banklar vəsaiti həm əhalinin depozit və əmanətləri hesabına, həm də Mərkəzi Bankdan, xarici sərmayəçilərdən və özlərinin buraxdıqları qiymətli kağızlar – səhmlər vasitəsilə cəlb edirlər. Bu vəsaitlər, xüsusən də depozit əmanətləri orta hesabla 8–10 faiz aralığında cəlb olunur. Nəticə etibarilə, bank əgər vəsaiti 8 faizlə cəlb edirsə, üzərinə öz qazancını - təxminən 3–4 faiz əlavə edərək, onu müştəriyə təxminən 11–12 faizlə təqdim edir. Çünki banklar bu cəlb etdikləri vəsaitlər hesabına kreditlər verir və həmin kreditlərdən gəlir əldə edirlər".

Ekspertin sözlərinə görə, kredit faizlərinin azalması üçün bir neçə səbəb olmalıdır:

"Əvvəla, bankların cəlb etdiyi vəsaitlərin “qiyməti”, yəni faiz dərəcəsi azalmalıdır. Məsələn, əgər bu vəsaitlər 8 faizlə deyil, 3–4 faizlə cəlb olunsa, bu zaman kredit faizlərinin də aşağı düşməsi mümkündür. Lakin bu, yalnız o halda baş verə bilər ki, ölkədə real inflyasiya səviyyəsi aşağı olsun, maliyyə bazarında sabitlik və əhalinin banklara etibarı yüksək səviyyədə qalsın. Hazırda əhalini banka vəsait yatırmağa cəlb etmək üçün məhz faizlərin yüksək olması zəruridir. Çünki insanlar ancaq bu halda evlərində saxladıqları pulları banklara yatırmağa maraqlı olurlar. Bu isə həm şəffaflığın artmasına, həm də maliyyə bazarında rəqabətin güclənməsinə səbəb olur".

R.Atakişiyev qeyd edib ki, faizsiz kreditlər adətən xarici ölkə təcrübəsində yalnız müəssisələr üçün mümkündür və əsasən investisiya şəklində tətbiq olunur:

"Yəni, böyük dövriyyəsi olan müəssisə bütün maliyyə əməliyyatlarını həmin bank vasitəsilə həyata keçirir və bank onun əməliyyat dövriyyəsindən elə bir qazanc əldə edir ki, faizsiz kredit verməkdə maraqlı olur. İslam maliyyə sistemində isə faizsiz vəsaitlərin verilməsi “ortaqlıq prinsipi” əsasında həyata keçirilir, yəni, verilən vəsaitin qarşılığında sonda mənfəət payı bölüşdürülür. Amma ümumilikdə, dünyanın heç bir yerində banklar cəlb etdikləri vəsaitləri sıfır faizlə müştərilərə təqdim etmir. Yəni, gəlir əldə etmədən, pulu tam faizsiz şəkildə verən bank yoxdur".

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az