Kreml İranı Suriya ilə barışdırmaq istəyir?

Rusiyanın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsinin İrana səfəri Tehranda bu fərziyyəni yaradıb ki, Moskva İranı Suriyanın yeni rəhbərliyi ilə əlaqə qurmağa təşviq edir. Səfər Rusiyanın Dəməşqdəki yeni siyasi nizama uyğunlaşmaq üçün açıq-aydın səyləri fonunda baş verir.
Reyting.az-ın məlumatına görə, bu barədə “Amwaj Media” yazıb.
Təhlildə qeyd olunur ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Suriya məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsi Aleksandr Lavrentayev oktyabrın 20-də Tehrana səfər edib:
Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Rusiya səfiri ilə görüşərək ikitərəfli münasibətlərin yüksək səviyyədə olduğunu və iki ölkə arasında əməkdaşlığın yüksələn xətlə inkişaf etdiyini vurğulayıb.
İran tərəfindən bildirilib ki, hər iki tərəf Suriyanın ərazi bütövlüyünü qorumaq və onun suverenliyinə olan hər hansı təcavüzə qarşı çıxmaqla bağlı ümumi mövqelərini vurğulayıblar.
İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani də Lavrentayevlə görüşüb.
IRNA xəbər agentliyi bildirib ki, Rusiya nümayəndəsi ev sahibinə son regional hadisələr haqqında məlumat verib, Laricani isə “onun regional əməkdaşlıqla bağlı fikirlərini alqışlayıb”.
Dövlət yayımı olan “Jam-e Jam” qəzeti Lavrentyevin missiyasını “gücləndirilmiş strateji məsləhətləşmələrin” bir hissəsi kimi səciyyələndirərək, “Moskvadan vacib mesajlar” çatdırdığını əlavə edib.
Mühafizəkar nəşr bu səfəri oktyabrın 15-də Putinlə Suriya lideri Əhməd Əl-Şaraa arasında Rusiyada keçirilən görüşdən sonra Tehrana arxayınlaşdırmatək qiymətləndirib.
“Jam-e Jam” əlavə olaraq Lavrentyevin səfərini yeni regional reallıqlara baxmayaraq, Moskvanın Tehranla “strateji müttəfiqliyinə” sadiqliyi adlandırıb.
“İslahatçı” media Rusiyanın Dəməşq və Tehran arasında diplomatiya başlatmağa cəhd edib-etməməsi ilə bağlı suallar qaldırıb.
“Arman-e Emrooz”in fikrincə, Lavrentyev “Colanidən İrana mesaj gətirmiş ola bilər” - ola bilsin ki, Tehran və Dəməşq arasında kanalları yenidən açmaq üçün. (Şaraa İran mediasında tez-tez onun adı Əbu Məhəmməd Əl-Colani adı ilə xatırlanır).
“Entekhab” təklif edib ki, Şaraanın Moskvaya səfəri Rusiyanın “[Suriyanın] İsraillə münasibətlərində təsir alətləri yaratmaq naminə İranla əlaqələrin bərpasına kömək etməsi xahişini əks etdirə bilər.
Qeyd edək ki, Laricani Rusiya liderinin Şaraanı qəbul etməsindən bir gün sonra Putinlə görüşmək üçün Moskvaya gedib.
Mərkəzçi “Əsr-e İran” iddia edib ki, İran, Rusiya və Suriya rəsmilərinin səfərlərinin təlaşı İran və Suriya arasında “Rusiyanın vasitəçiliyi” ilə bağlı ola bilər. Eynilə, “Şərq” qəzeti Lavrentyevin Tehran səfərini “Rusiyanın körpü tikmə səyləri”nin bir hissəsi kimi qiymətləndirib.
Nəşr Şaraanın “İranla əlaqələri qarşılıqlı hörmət əsasında yenidən qurmaq” istəyinə işarə edərək, yenilənmiş münasibətlərin Suriyanı sabitləşdirə və İranın maraqlarına xidmət edə biləcəyini iddia edib.
Bunun əksinə olaraq, “Donya-e Eqtesad” Rusiyadan çox İranı Suriyanın yeni hökmdarları ilə əlaqələr qurmaq səylərinin təhrikçisi kimi görür.
Qəzet Lavrentyevin Tehrana səfərini İranın “Rusiya vasitəsilə Suriyaya qayıtmaq” səylərinin bir hissəsi kimi təsvir edərək, Moskva vasitəsilə Dəməşqlə əlaqələrin bərpasının itirilmiş nüfuzunu bərpa etmək üçün ən uyğun yol ola biləcəyini irəli sürür.
İran sosial mediasında reaksiyalar İslam Respublikasının üzləşdiyi strateji dilemmanı işıqlandırıb.
Mühafizəkar jurnalist və televiziya prodüseri Morteza Qoroqi “Twitter/X”-də iddia edib ki, həm Şaraa, həm də Suriyanın devrilmiş keçmiş lideri Bəşər Əsədin Rusiyada eyni vaxtda olması "siyasətin axıcı və praqmatik təbiətini" nümayiş etdirir. Qoroqi real siyasətə ehtiyac olduğunu açıq şəkildə bildirərək əlavə edib ki, Moskva öz milli maraqlarına diqqət yetirməklə manevr edir.
Rusiya-Suriya və İran-Rusiya münasibətlərinin son təlatümləri Suriyada tərəfdaşlıqların açıq-aşkar yenidən kalibrlənməsi fonunda baş verir.
İranla yanaşı Əsədin əsas himayədarı olan Rusiya Şaraa ilə praqmatik şəkildə əlaqə saxlayıb, hətta onu rəsmi səfərdə qarşılayıb. Sonuncu xüsusilə İranda bir çox islahatçı simaları - ənənəvi olaraq Rusiyanın motivlərinə şübhə ilə yanaşan - Moskvanı tənqid etməyə sövq edib.
Rusiyanın manevri İranın mövqeyi ilə tamamilə ziddiyyət təşkil edir, burada dövlət mediası və quruluş tərəfdarı səslər Şaraanı pisləməyə və onun İŞİD-çi keçmişini vurğulamağa davam edir.
Bu kontekstdə Laricaninin Moskvada Putinlə görüşü - Şaraanın səfərindən qısa müddət sonra və Lavrentyevin Tehran səfərindən bir neçə gün əvvəl - diqqəti cəlb edib.
Laricaninin səfərindən beş gün əvvəl Putin deyib ki, İsrailin baş naziri ondan İrana gələcək qarşıdurmada maraqlı olmadığını çatdırmağı xahiş edib. Bu fon Tehranda Moskvanın özünü bir çox cəbhələrdə vasitəçi kimi göstərməsi ilə bağlı fərziyyələri artırıb.
İran dövlət mediasının məlumatına görə, Laricani Rusiyaya səfəri zamanı Ali Rəhbər Ayətullah Xamnəinin mesajını çatdırıb.
Əgər Lavrentyev İran və Suriya arasında vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bildirsəydi, belə bir ssenari üçün vaxt yetişə bilər.
“Arman-e Emrooz” mövcud vəziyyəti real siyasətdə dərs kimi təsvir edib. Rusiyanın Şaraanı “öz maraqlarını təmin etmək üçün işləyə biləcəyi biri” kimi gördüyünü iddia edən reformist nəşr İranın “hələ də onu Colani kimi qəbul etməsindən” təəssüflənərək yazır ki, bu, İranı yaranan regional dinamikadan təcrid edə bilər.
“Entekhab” iddia edib ki, Suriya ilə diplomatiya İran üçün strateji cəhətdən faydalı ola bilər. Əsədin süqutu və Şaraanın keçmişi ilə bağlı narahatlığa baxmayaraq, ona Levantda təsir alətlərini bərpa etməyə imkan verir. İslahat tərəfdarı olan nəşr Livan “Hizbullah”ını təmin etmək üçün quru yolu Şaraa dövründə yenidən açılmasa da, Dəməşqlə əlaqələrin gücləndirilməsinin "İsrail və onun Qərb müttəfiqlərinin artan təzyiqlərinə qarşı Tehranın strateji mövqeyini gücləndirə biləcəyini" iddia edib.
Lavrentyevin səfərinin Rusiyanın İran-Suriya əlaqəsini sürətləndirməyə kömək edib-etməməsinə işarə edib-etmədiyi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Tehrandakı rəsmi susqunluq ehtiyatlı olmağı deməyə əsas verir, lakin İran və Rusiya arasında diplomatik fəaliyyətin davam edəcəyini gözləmək olar.
İranın Rusiyadakı səfiri bildirib ki, növbəti Xəzər sammiti orada keçirilərsə, Putin 2026-cı ilin avqustunda Tehrana səfər edə bilər. Uzaq görünsə də, belə bir şərait regional diplomatiyanın təməlqoyma üçün mühüm məkan təklif edə bilər.
Y. QACAR