Kremlin seçkiqabağı təzyiqi və İrəvanın seçki reallıqları

Təzyiq praqmatikdir: Moskva Ermənistanın seçki mənzərəsini yenidən formalaşdırmağa çalışır

Ermənistanda iyunun 7-də keçirilməsi planlaşdırılan parlament seçkilərinin yaxınlaşması rəsmi Moskvanın Ermənistan əleyhinə ritorikasında görünməmiş və aqressiv artımla yadda qalır. İndi federal kanallar vasitəsilə yayımlanan və yüksək vəzifəli məmurların açıqlamaları ənənəvi diplomatik çıxışlardan çoxdan kənara çıxıb. Rusiya siyasi elitasının əsas sözçülərinin və təhlükəsizlik qüvvələrinin lobbiçilərinin suveren dövlətə və onun rəhbərliyinə qarşı açıq təhdidlər və təhqirlər yayımlamaq üçün yarışdığı genişmiqyaslı, əlaqələndirilmiş informasiya kampaniyasının şahidi oluruq. Bu təzyiq tamamilə praqmatikdir: Moskva Ermənistanın seçki mənzərəsini yenidən formalaşdırmağa çalışır və eyni zamanda, öz istehlakçıları üçün təcili daxili siyasi məsələləri həll edir.

Rusiya müdafiə və diplomatik nazirliklərindəki əsas fiqurlar ənənəvi olaraq bu hücumun ön sıralarında olublar. Təzyiq Müdafiə Nazirliyinin daxilindən və xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin və Baş nazirin müavini Aleksey Overçuk kimi məmurlardan gələn sərt açıqlamalarla idarə olunur. Televiziya siyasi strateqlərindən ibarət böyük bir ordu onlarla birlikdə çalışır. Ukraynada davam edən uzunmüddətli münaqişə, insan qüvvələrinin böyük itkiləri və Rusiya iqtisadiyyatına sərt sanksiyalar təzyiqi fonunda Kremlin təcili olaraq daxili istifadə üçün təbliğata ehtiyacı var. Rusiya rəhbərliyinin ictimai diqqəti öz strateji səhv hesablamalarından və demoqrafik genofondunun tükənməsindən yeni xarici düşmən obrazına yönəltməsi çox vacibdir. "Erməni xəyanəti" və "İrəvanın Qərbə üz tutması" hekayəsi Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı əvvəlki siyasətinin süqutunu haqlı çıxarmaq üçün mükəmməl media formuluna çevrilib.

Kreml Rusiya sülhməramlılarının 2023-cü ildə Qarabağdan tamamilə və dönməz şəkildə geri çəkilməsindən sonra bölgədə Rusiyanın dominantlığı mifinin son süqutuna xüsusilə həssasdır. Bu nəticə Moskvanın həm Ermənistana, həm də Azərbaycana birbaşa hərbi təzyiq göstərmək üçün əsas rıçağını itirdiyi yeni bir geosiyasi reallığı möhkəmləndirdi. Bu şəraitdə Kreml Ermənistanda qarşıdan gələn parlament seçkilərini İrəvanın xarici siyasətinin şaxələndirilməsini ləngitmək üçün son şansı kimi görür. Moskva ölkəni Rusiyanın orbitinə qaytarmaq istəyən qüvvələri hakimiyyətə gətirməyə ümid edərək daxili vəziyyətin maksimum dərəcədə qeyri-sabitləşməsinə ümid edir.

Lakin iyun ayında keçirilən səsvermə ərəfəsində Ermənistandakı faktiki sosioloji məlumatlar və seçki mənzərəsi Kremlin strateqlərinin dərin səhv hesablamasını göstərir. Beynəlxalq Respublikaçılar İnstitutu (İRİ) və “Gallup” Beynəlxalq Assosiasiyası tərəfindən aparılan son genişmiqyaslı sorğulara görə, Ermənistanın siyasi xəritəsi antierməni kampaniyasının kuratorlarının istədiyindən tamamilə fərqli görünür. Təhlükəsizlik məsələlərində ictimaiyyətin əhəmiyyətli dərəcədə məyusluğuna və liderlərinə şəxsi etimadın azalmasına baxmayaraq, Nikol Paşinyanın hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası seçki yarışına inamla liderlik edir və qərarsız seçicilər arasında 24-26% arasında möhkəm reytinqə malikdir. Yüksək qütblü bir cəmiyyətdə Paşinyan əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsi üçün yeganə mübahisəsiz "sülh namizədi" olaraq qalır və yeni genişmiqyaslı müharibənin qarşısını almağı təmin edir.

Eyni zamanda, Ermənistandakı Rusiyapərəst və revanşist qüvvələr dərin böhran və parçalanma yaşayır və hakimiyyət üzərində inhisar əldə etmək şansı yoxdur. Bu seçkilərdə mövcud hökumətin əsas rəqibi tanınmış rus-erməni iş adamı Samvel Karapetyanın rəhbərlik etdiyi "Güclü Ermənistan" Partiyasıdır. İrəvanda açıq şəkildə əsas xarici kapitalın və Moskvanın maraqları üçün bir kanal kimi təsvir edilən bu təşkilat, təxminən 12-13% dəstək toplayaraq radikal seçiciləri və keçmiş Prezident Robert Köçəryanın tərəfdarlarını birləşdirməyə müvəffəq olub. Bu arada, Köçəryanın "Ermənistan" bloku əvvəlki mövqeyini tamamilə itirib və 3-5% reytinqi ilə seçki həddini keçib-keçməyəcəyi sual altındadır. Digər tanınmış iş adamı Qaqik Tsarukyanın rəhbərlik etdiyi "Çiçəklənən Ermənistan" Partiyası isə 6-8% ətrafında mövqe tutur. Beləliklə, maksimum səfərbərlik olsa belə, sözdə "oliqarxik və Rusiyapərəst müxalifət" hökumət qurmaq üçün mütləq səs çoxluğu qazana bilmir.

Qarşıdan gələn seçkilərdə əsas və ən gözlənilməz amil qərarsız əhalidir - mövcud siyasi liderlərə laqeyd və etimadsız olan seçicilərin təxminən 30-35%-i. Kampaniyanın son mərhələsində əsas mübarizə məhz bu qərarsız seçicilər uğrunda olacaq. Sosioloqlar Paşinyanın partiyasının yeni parlamentdə nisbi çoxluq qazanacağı ilə razılaşırlar, lakin sabit təkpartiyalı hökumət qurmaq üçün kifayət qədər səsə sahib olmaya biləcəyi ehtimalını da irəli sürürlər. Bu da hökuməti daha kiçik qərbyönlü qüvvələrlə koalisiya yaratmağa məcbur edir.

Moskvanın şantaj, hədə-qorxu və media isteriyası üzərində qurulmuş strategiyası əks təsir göstərir. Bu, Ermənistan cəmiyyətində, xüsusən də gənclər arasında (Rusiyapərəst qüvvələrə dəstək reytinqi minimal, 10%-dən çox olmayan) keçmiş müstəmləkə asılılığının nəhayət ləğv edilməsi zərurətini daha da dərinləşdirir.

Qarabağ məsələsindən daxili Rusiya təbliğatı üçün bir vasitə kimi istifadə etmək cəhdləri də uğursuzluğa düçar olmağa başlayır: Ukrayna cəbhəsindəki uzun sürən münaqişənin beşinci ilindən bezmiş Rusiya cəmiyyəti getdikcə "İrəvandakı düşmənlər" mantrasına getdikcə daha az inanır. Ermənistan yaxın tarixinin ən çətin dövrünə qədəm qoyur: xarici təzyiqin nəhəng leysanına tab gətirməli olacaq, lakin seçki reallığı göstərir ki, bölgəni keçmiş metropoliyaya kor-koranə tabeçilik vəziyyətinə qaytarmaq artıq mümkün deyil.

Müəllif: Aqil Qəhrəmanov