Lider, Strategiya, Qələbə

Küveytli jurnalist Prezident İlham Əliyevin diplomatik zəfərini bu 3 amillə izah edir

Dünyanın diqqəti müxtəlif qaynar nöqtələrə cəmlənərkən Cənubi Qafqazda son otuz ilin ən mürəkkəb düyünlərindən biri məhz memar zəkası ilə açılır və regionun gələcəyi üçün tamamilə yeni layihə cızılır. Bu tarixi transformasiyanın mərkəzində dayanan lider, şübhəsiz, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdir.

Bu mürəkkəb, lakin son dərəcə əhəmiyyətli geosiyasi transformasiyanı kənardan, obyektiv və tərəfsiz nəzərlərlə analiz etmək üçün Küveytin nüfuzlu “Al-Jarida” qəzetinin Beynəlxalq məsələlər şöbəsinin rəhbəri, Yaxın Şərq və Avropa siyasəti üzrə tanınmış ekspert Şarbel Bərakat ilə söhbətləşdik.

XQ-yə verdiyi eksklüziv müsahibədə Şarbel Bərakat Prezident İlham Əliyevin Cənubi Qafqaz siyasətinin uğur sirlərini açır, Vaşinqton Paktının regional güc balansını necə dəyişdiyindən danışır, Fransanın mövqeyinin arxasındakı səbəbləri izah edir və Azərbaycanın Avropa İttifaqı üçün artan strateji əhəmiyyətini dəyərləndirir.

– Cənab Bərakat, uzun illərdir beynəlxalq siyasəti yaxından izləyirsiniz. Son dövrlər Cənubi Qafqazda baş verən prosesləri, xüsusilə Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh gündəmini və Vaşinqton Paktı ilə nəticələnən diplomatik prosesi necə qiymətləndirirsiniz?

– Bu suala cavab vermək üçün klassik siyasi təhlil çərçivəsindən kənara çıxmaq lazımdır. Biz burada sadəcə bir sülh sazişinə gedən yoldan danışmırıq. Təxminən otuz il davam edən münaqişənin yekununda qalib tərəfin məğlub tərəfə sülhü, regional sabitlik və gələcək naminə yeni əməkdaşlıq formatı təklif etməsi nadir tarixi hadisədir. Vaşinqton Bəyannaməsi Prezident İlham Əliyevin diplomatik məktəbinin şah əsəridir. Niyə? Çünki bu prosesdə bir neçə fundamental hədəfə eyni anda nail olundu. Birincisi, sülh danışıqları prosesi uzun illər ona süni əngəllər törədən, qərəzli və birtərəfli mövqe sərgiləyən vasitəçilərin inhisarından tamamilə çıxarıldı. Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyi və bəzi Avropa paytaxtlarının, xüsusən də Parisin açıq-aşkar ermənipərəst mövqeyi danışıqları dalana dirəmişdi. Azərbaycan 44 günlük müharibə və sonrakı antiterror tədbirləri ilə yaratdığı reallığı diplomatik masada da qəbul etdirdi. Sülh prosesinin birbaşa Bakı ilə İrəvan arasında aparılması Azərbaycanın taleyini özünün həll etdiyini və kənar müdaxilələrə ehtiyac duymadığını göstərən suverenlik manifesti idi. Vaşinqtonun bu prosesdə, sadəcə, məkan təmin edən tərəf kimi çıxış etməsi Bakının diplomatik çəkisinin və prinsipial mövqeyinin ABŞ kimi supergüc tərəfindən qəbul edildiyini göstərir. İkincisi, bu sənədlə birlikdə sülhün məsuliyyəti tam şəkildə Ermənistanın üzərinə qoyuldu. Artıq İrəvanın arxasında gizlənə biləcəyi heç bir vasitəçi, manipulyasiya edə biləcəyi beynəlxalq platforma qalmadı.

– Vaşinqtondakı diplomatik zəfərdən sonra Brüsseldə Avropa liderlərinin Prezident İlham Əliyevi təbrik etməsi Qərb dünyasının Cənubi Qafqaz siyasətində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilə bilərmi? Bu təbriklərin arxasında hansı siyasi mesajlar dayanırdı?

– Əlbəttə, Brüsseldəki o səhnə son dərəcə dərin mənalar daşıyırdı. Beynəlxalq diplomatiyada təbriklər heç vaxt, sadəcə, nəzakət əlaməti olmur. Onlar siyasi reallığın qəbul edilməsinin və yeni münasibətlər qurmaq arzusunun ifadəsidir. Avropa liderlərinin Prezident Əliyevi təbrik etməsi bir neçə fundamental səbəbdən qaynaqlanırdı.

Birincisi, bu, Avropanın Cənubi Qafqazda uzun illər davam edən qeyri-sabitlik mənbəyinin aradan qaldırılmasından duyduğu məmnunluq idi. Qarabağ münaqişəsi Avropanın qonşuluğunda partlamağa hazır barıt çəlləyi və onun hər an daha geniş regional münaqişəyə çevrilmə riski mövcud idi.

Azərbaycanın problemi öz gücünə həll etməsi və dərhal sonra sülh gündəmini irəli sürməsi Brüsseli bu başağrısından xilas etdi. Onlar gördülər ki, regionda sülhün və sabitliyin əsas təminatçısı məhz Bakıdır.

İkincisi, Azərbaycanın artan strateji əhəmiyyətinin etirafı idi. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri və regional təhlükəsizlik məsələlərində Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün əvəzolunmaz tərəfdaşa çevrilib. Belə bir tərəfdaşın regionda sabitlik yaratması və sülh prosesinin lideri olması, təbii ki, Brüsselin maraqlarına tam cavab verir.

Üçüncüsü, bu təbriklər həm də bəzi Avropa paytaxtlarına, xüsusən də Parisə göndərilən üstüörtülü mesajdır. Yəni Aİ-nin mövqeyinin Fransanın qərəzli və reallıqdan uzaq siyasətindən fərqləndiyini göstərirdi. Brüssel Parisin erməni diasporunun təsiri altında yürütdüyü siyasətin əksinə, praqmatik və strateji maraqlara əsaslanan bir yol seçdiyini nümayiş etdirdi.

– Fransa məsələsinə toxundunuz. Sizcə, Avropa İttifaqının ümumi mövqeyi daha konstruktiv bir məcraya yönəldiyi halda, Fransa niyə Cənubi Qafqazda bu qədər destruktiv və qərəzli siyasət yürütməyə davam edir?

– Fransanın Cənubi Qafqaz siyasəti rasional geosiyasi analizdən daha çox daxili siyasi dinamika və tarixi xülyaların məhsuludur. Bunun bir neçə səbəbi var. Əsas səbəb, şübhəsiz, Fransadakı erməni diasporunun siyasi sistem üzərindəki qeyri-mütənasib təsiridir. Yerli siyasətçilər üçün seçkilərdə erməni icmasının səslərini qazanmaq ölkələrinin Cənubi Qafqazdakı uzunmüddətli strateji maraqlarından daha önəmli görünür. İkinci səbəb Fransanın itirilmiş qlobal nüfuzunu bərpa etmək üçün yürütdüyü uğursuz cəhdlərdir.

Paris özünü hələ də qlobal güc mərkəzi kimi görmək istəyir və "insan haqları", "demokratiya" kimi anlayışlardan vasitə kimi istifadə edərək başqa regionlara müdaxiləyə çalışır. Bakının prinsipial mövqeyi, Parisin təzyiqlərinə boyun əyməməsi, Fransanın xarici siyasətinin acizliyini ortaya qoydu. Üçüncü səbəb isə geosiyasi qısqanclıqdır. Fransa Türkiyə və Azərbaycanın Cənubi Qafqazda artan nüfuzunu öz təsir dairəsinə təhdid kimi görür. O, regionda Türkiyə–Azərbaycan tandeminin yaratdığı yeni güc balansını həzm edə bilmir və bu balansı pozmaq üçün hər vasitəyə əl atır. Lakin Parisin anlamadığı odur ki, bu siyasət ilk növbədə Fransanın özünü təcrid edir.

– Bu proseslərin fonunda Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin gələcəyini necə görürsünüz? Lüksemburq toplantısı hansı yeni üfüqlər açdı?

– Hesab edirəm ki, Azərbaycan-Aİ münasibətləri tarixində heç vaxt indiki qədər perspektivli olmayıb. Bu, artıq "Şərq Tərəfdaşlığı" kimi ümumi çərçivələrin fövqünə qalxan, konkret strateji maraqlara söykənən tərəfdaşlıqdır. Bu tərəfdaşlığın üç fundamental sütunu var: enerji, nəqliyyat və regional təhlükəsizlik. Enerji sahəsində Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas sütununa çevrilib. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya nəql edilən qazın həcminin iki dəfə artırılması barədə imzalanan Anlaşma Memorandumu tərəfdaşlığın strateji dərinliyini göstərir. Nəqliyyat sahəsində isə Orta Dəhliz layihəsi vasitəsilə Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında ən etibarlı və qısa quru körpüsü rolunu oynayır.

Aİ-nin "Global Gateway" strategiyası çərçivəsində bu dəhlizə milyardlarla avro sərmayə yatırmağa hazırlaşması Brüsselin Bakının rolu olmadan strateji hədəflərinə çata bilməyəcəyini anladığını göstərir. Regional təhlükəsizlik sahəsində isə artıq qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin əsas lokomotivinə çevrilib. Lüksemburq toplantısı bütün istiqamətləri vahid bir platformada birləşdirdi və tərəflərin maraqlarının nə qədər üst-üstə düşdüyünü bir daha təsdiqlədi. İnanıram ki, yaxın gələcəkdə biz Azərbaycan və Aİ arasında strateji tərəfdaşlıq sazişinin imzalanmasının şahidi olacağıq.

– Sonda bütün bu uğurların arxasında dayanan əsas amil kimi Prezident İlham Əliyevin liderlik fəlsəfəsini necə xarakterizə edərdiniz?

– Lider, Strategiya, Qələbə. Prezident İlham Əliyevin xarici siyasət fəlsəfəsini təhlil edərkən bu açar sözləri qeyd etmək lazımdır. Strateji səbir, polad iradə, praqmatizm və mükəmməl zamanlama hissi. Dövlət başçınız özünün iştirakı ilə on yeddi il davam edən danışıqlar prosesində böyük səbir göstərdi, beynəlxalq hüququn və dinc vasitələrin bütün imkanlarını sonuna qədər sınadı. Lakin eyni zamanda, ölkəsinin hərbi gücünü artıraraq, güc tətbiq etməyin lazım gələcəyi məqama hazırlaşdı. Bu, strateji səbrin polad iradə ilə vəhdətidir. 44 günlük müharibənin başlanması və dayandırılması, antiterror tədbirlərinin vaxtı və miqyası bütün bunlar mükəmməl zamanlama prosesinin nəticəsi idi. Ən əsası, hərbi qələbəni siyasi və diplomatik qələbəyə çevirməyi bacardı.

Bəzi liderlər döyüş meydanında qalib gəlsələr də, sülh masasında məğlub olurlar. Prezident İlham Əliyev isə hər iki cəbhədə qalibi kimi Azərbaycan üçün tarixi zəfəri təmin etdi. Onun liderliyi sayəsində bu gün Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunun gələcəyini müəyyən edən, öz qaydalarını diktə edən və beynəlxalq aləmdə sözü keçən güc mərkəzidir. Bu, müasir dünya tarixində nadir rast gəlinən liderlik hekayəsidir.

***

Küveytli ekspert Şarbel Bərakatın təhlili bir daha təsdiq edir ki, Cənubi Qafqazda cərəyan edən proseslər dərin strateji zəkaya əsaslanan, ardıcıl və məqsədyönlü siyasətin nəticəsidir. Müsahibədən çıxan əsas qənaət odur ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməklə qalmayıb, həm də bütün region üçün yeni inkişaf və təhlükəsizlik paradiqması formalaşdırıb. Dünya güclü, müstəqil və sözünü deməyə qadir olan yeni Azərbaycan reallığı ilə hesablaşmağa məcburdur və bu reallığın memarı, şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevdir.

Söhbəti qələmə aldı:
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ