Lift xarabdır, 15 ci mərtəbədə yaşayırsan Yeni binaların köhnə problemləri ARAŞDIRMA

Səhər evdən çıxmağa hazırlaşırsan. Qapını bağlayıb liftin düyməsini basırsan. Gözləyirsən. Bir də basırsan. Yenə səs gəlmir. Pilləkən meydançasındakı ekrana baxanda hər şey aydın olur: lift işləmir. Əgər ikinci, üçüncü mərtəbədə yaşayırsansa, bunu kiçik narahatlıq sayıb pilləkənlə düşmək olar. Bəs evin 15-ci, 18-ci, yaxud 20-ci mərtəbədədirsə?

Lent.az bu mövzu ilə bağlı araşdırmanı təqdim edir:

Son illər çoxmərtəbəli yaşayış binalarının sayı artdıqca lift sadəcə rahatlıq vasitəsi olmaqdan çıxıb. Hündürmərtəbəli binada yaşayan insan üçün lift evin suyu, işığı qədər gündəlik həyatın bir hissəsidir. Xüsusilə yaşlılar, azyaşlı uşağı olan valideynlər, əlilliyi olan və hərəkət imkanları məhdud şəxslər üçün onun işləməməsi bəzən mənzildən çıxa bilməmək deməkdir.

Təsəvvür edin, 17-ci mərtəbədə yaşayan ana körpəsini həkimə aparmalıdır. Bir əlində uşaq, yanında uşaq arabası, çantası... Lift işləmir. Yaxud 14-cü mərtəbədə yaşayan 75 yaşlı kişi dərman almaq üçün aptekə getməlidir. Sağlam gəncin bir qədər yorularaq həll etdiyi məsələ başqa biri üçün ciddi maneəyə çevrilir. Ən ağır vəziyyət isə təcili tibbi yardıma ehtiyac yarananda ortaya çıxa bilər.

Məsələnin qəribə tərəfi odur ki, söhbət köhnə binalardan getmir. Bəzən mənzillərin yüz minlərlə manata satıldığı, girişində mühafizəçinin dayandığı, foyesi bahalı materiallarla bəzədilmiş yeni yaşayış komplekslərində də sakin liftin nə vaxt işləyəcəyini öyrənmək üçün komendantın arxasınca düşməli olur. Cavablar isə adətən oxşardır: “Usta çağırılıb”, “ehtiyat hissəsi gözlənilir”, “bu gün düzələcək”. O “bu gün” bəzən sabaha, sabah isə bir neçə günə çevrilir.

Halbuki lift çoxmənzilli binada hansısa əlavə xidmət deyil. Azərbaycan qanunvericiliyində lift və lift şaxtaları çoxmənzilli binanın ümumi əmlakının tərkib hissəsi hesab olunur. Yəni hündürmərtəbəli binada liftin işlək və təhlükəsiz saxlanılması sakin üçün edilən yaxşılıq kimi təqdim edilə bilməz. Bu, binanın normal istismarının bir hissəsidir.

Üstəlik, yeni tikililərdə yaşayan sakinlərin böyük hissəsi hər ay xidmət haqqı ödəyir. Məbləğ binadan və yaşayış kompleksindən asılı olaraq dəyişir. Bu pulun qarşılığında sakin təmizlik, mühafizə, ümumi sahələrin işıqlandırılması və digər xidmətlərlə yanaşı, binanın texniki təsərrüfatının normal saxlanılmasını da gözləyir. Buna görə lift günlərlə işləməyəndə ortaya sadə, amma haqlı sual çıxır: sakin hər ay pul ödəyirsə, niyə nasazlığın aradan qaldırılması üçün günlərlə gözləməlidir?

Burada başqa bir problem də var. Sakinlərin neçəsi öz binasındakı liftə sonuncu dəfə nə vaxt texniki baxış keçirildiyini bilir? Liftə hansı şirkət xidmət göstərir? Növbəti yoxlama nə vaxtdır? Qəza baş verdikdə kim cavabdehdir? Liftin istismar müddəti və texniki vəziyyəti barədə məlumat sakin üçün əlçatandırmı?

Çox vaxt bu suallar lift xarab olana qədər heç kimin yadına düşmür. Əslində mexanizm həmişə bir anda sıradan çıxmır. Lift hərəkət edərkən silkələnirsə, mərtəbədə düzgün dayanmırsa, qapıları problemli açılıb-bağlanırsa, qeyri-adi səslər gəlirsə, bunlar diqqətdən kənarda saxlanılmamalıdır. Ən ciddi məsələ də elə budur: çoxmərtəbəli binada yaşayan insanın təhlükəsizliyi ümidə və təsadüfə buraxılmamalıdır. Lift işləyirsə, bu, onun tam təhlükəsiz olması demək deyil. Sakin hər dəfə kabinəyə daxil olanda texniki sistemin saz olduğuna əmin olmalıdır.

Yeni tikililərdə əsas problemlərdən biri məsuliyyətin konkret ünvanının sakin üçün aydın olmamasıdır. Mənzil satılarkən sürətli lift, mühafizə, yeraltı dayanacaq, abad həyət kimi üstünlüklər ön plana çıxarılır. Bir neçə ildən sonra isə daha vacib məsələlər ortaya çıxır: liftə vaxtında texniki qulluq göstərilirmi, nasazlıq baş verdikdə nə qədər müddətə aradan qaldırılmalıdır, ehtiyat hissələri mövcuddurmu, qəza zamanı sakin kimə müraciət etməlidir?

Bəzən problem yalnız liftin bir neçə saat və ya gün işləməməsi ilə yekunlaşmır. Kabinədə qalan insan üçün hər dəqiqə ciddi narahatlıq yarada bilər. Xüsusilə gecə saatlarında belə hadisə baş verdikdə operativ yardımın olub-olmaması həyati əhəmiyyət daşıyır. Buna görə hər çoxmərtəbəli binada liftlə bağlı gecə-gündüz işləyən çağırış sistemi və nasazlığa qısa müddətdə müdaxilə edə biləcək texniki xidmət olmalıdır. Kabinədəki çağırış düyməsinin sadəcə görüntü üçün deyil, real olaraq işlək vəziyyətdə saxlanılması vacibdir.

Problemin həllini lift xarab olduqdan sonra usta axtarmaqda görmək düzgün deyil. Əsas məqsəd qəza baş verməmiş nasazlığı aşkar etmək olmalıdır. Bunun üçün liftlər müəyyən edilmiş dövrlərdə texniki yoxlamadan keçirilməli, nəticələr sənədləşdirilməli və bu məlumatlar sakinlər üçün əlçatan olmalıdır. Binanın girişində və ya sakinlərin istifadə etdiyi elektron sistemdə son texniki baxışın tarixi, növbəti yoxlamanın vaxtı və qəza zamanı əlaqə saxlanılacaq xidmətin nömrəsi göstərilə bilər.

Digər vacib məsələ ehtiyat lift sistemidir. Onlarla mərtəbəsi və yüzlərlə sakini olan binanın bütün yükünün bir liftin üzərinə düşməsi ciddi risk yaradır. Liftlərdən biri sıradan çıxdıqda digərlərinin normal işləməsi, xüsusilə yaşlıların, azyaşlı uşağı olan valideynlərin və hərəkət imkanları məhdud şəxslərin binadan çıxışının təmin edilməsi əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır.

Nasazlığın aradan qaldırılması üçün də konkret vaxt çərçivəsinin olması vacibdir. “Usta gələcək”, “ehtiyat hissəsi gözlənilir”, “tezliklə düzələcək” kimi qeyri-müəyyən cavablar günlərlə davam etməməlidir. Sakinə problemin səbəbi, görülən iş və liftin təxminən nə vaxt istifadəyə veriləcəyi barədə məlumat verilməlidir. Təmir uzun çəkirsə, bunun səbəbi də açıqlanmalıdır.

Məsələnin sosial tərəfi isə daha həssasdır. Liftin iki gün işləməməsi sağlam və gənc insan üçün yorucu pilləkən yolu deməkdirsə, əlil arabasından istifadə edən şəxs üçün iki gün evdən çıxa bilməmək demək ola bilər. Yaşlı insan üçün 17 mərtəbəni qalxıb-enmək ciddi çətinlik, körpəli valideyn üçün isə gündəlik həyatın pozulmasıdır. Buna görə hündürmərtəbəli binaların idarə olunmasında lift sadəcə texniki avadanlıq deyil, insanların evlərinə maneəsiz giriş-çıxışını təmin edən əsas vasitələrdən biri kimi qəbul edilməlidir.

Çıxış yolu əslində mürəkkəb deyil: müntəzəm texniki nəzarət, işlək qəza çağırış sistemi, operativ müdaxilə xidməti, ehtiyat hissələrinin vaxtında təmin edilməsi, görülən işlər barədə sakinlərə açıq məlumat verilməsi və təhlükəli liftin nasazlıq tam aradan qaldırılana qədər istifadədən çıxarılması. Bununla yanaşı, sakinlərin ödədiyi aylıq xidmət haqqının hansı işlərə sərf edildiyi də daha şəffaf göstərilə bilər. İnsan hər ay binanın saxlanılması üçün pul ödəyirsə, ən azı liftlərin texniki xidmətinə nə qədər vəsait ayrıldığını və hansı işlərin görüldüyünü bilmək imkanına sahib olmalıdır.

Yeni binanın fasadı gözəl, həyəti abad, foyesi mərmər və işıqlı ola bilər. Amma yuxarı mərtəbədə yaşayan yaşlı insan lift işləmədiyi üçün evindən çıxa bilmirsə, bütün bu görüntü öz əhəmiyyətini itirir. Çünki çoxmərtəbəli binada lift lüks deyil. Gündəlik həyatın, əlçatanlığın və ən əsası təhlükəsizliyin bir hissəsidir. Problemin həlli də qəza baş verəndən sonra deyil, qəza baş verməmişdən əvvəl başlamalıdır.