Madurodan sonra: müxalifət kütləyə nə vəd edir?

Venesuela lideri Nikolas Maduro 12 il əvvəl vəzifəyə gəldiyi vaxtdan bəri hakimiyyəti əlində saxlamaq üçün ən böyük problemlə üzləşib. Dünyanın ən böyük təyyarədaşıyan gəmisi “USS Gerald R. Ford”-un başçılıq etdiyi aviadaşıyıcı zərbə qrupu, rəsmi olaraq narkotik ticarəti ilə mübarizəyə yönəlmiş missiyanın bir hissəsi olaraq bölgəyə yerləşdirilmiş uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələr, dəniz piyadaları və ABŞ-nın digər aktivləri ilə birlikdə iki həftədən çoxdur ki, Qəraib hövzəsindədir. Bölgədə əvvəllər fəaliyyət göstərməyən hərbi bazalar narkotik ticarətinə qarşı yönəlib və prezident Maduro bu ticarətlə əlaqədə ittiham olunduğuna görə diqqət mərkəzindədir.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Atlantic Council” yazıb.

ABŞ beyin mərkəzinin təhlilində qeyd olunur:

Yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında (MTS) ABŞ-nın Qərb yarımkürəsi üçün hədəfləri açıq şəkildə ifadə edilir: “Cəlb etmə və genişləndirmə”. Sonuncu məqsəd kriminal qruplar üçün təhlükəsiz sığınacaq təmin edən, insan alverindən qazanc götürən və xarici düşmənlərin təsirini rəğbətlə qarşılayan rejimləri Qərb yarımkürəsində aradan qaldırmaqdan ibarətdir. Birləşmiş Ştatlar mühüm tədarük zəncirlərinə çıxışı təmin etməyə çalışarkən, Venesuelaya da fürsət təqdim edir.

ABŞ prezidenti Donald Tramp Maduro ilə bağlı planlarının tam olaraq nədən ibarət olmasına dair suallardan yayınsa da, aydındır ki, o, Pentaqon tərəfindən “Cənub nizəsi əməliyyatı” adlandırılan əməliyyata izn verib.

Tramp bu yaxınlarda Maduro ilə danışıb və hesabatlar diktatorun ölkədən getməsi üçün vasitəçiliyin mümkün olduğunu göstərir.

Lakin Maduronun süqutu barədə şayiələr əvvəllər də dəfələrlə olub.

Müxalifətin demokratik planı

Venesuelada demokratik keçid Maduronun hakimiyyətdən getməsi ilə başlamalıdır. Maduro generalları və Venesuelanın kəşfiyyat agentliyi “Servicio Bolivariano de Inteligencia Nacional” (SEBIN) də daxil olmaqla, Venesuelada bir çox bədxah aktorlar tərəfindən heç bir dəyişiklik fürsətinin qəsb edilməməsi vacibdir. Milli Azadlıq Ordusu (ELN) və Kolumbiyanın İnqilabçı Silahlı Qüvvələri (FARC) kimi narkotik ticarəti ilə məşğul olan partizan qrupları, habelə “kolektivos”tək tanınan silahlı hökumətyönlü hərbiləşdirilmiş qüvvələr də narahatlıq doğurur.

Korrupsiya Maduro rejiminin hər qarışını o qədər əhatə edir ki, ABŞ Dövlət Departamenti bu yaxınlarda “Cartel de los Soles”-i xarici terror təşkilatı kimi tanıdı. “Cartel de los Soles” Maduro tərəfindən idarə olunan silahlı qüvvələr daxilində narkotik ticarəti və mənfəət üçün digər qeyri-qanuni fəaliyyətləri asanlaşdıran mərkəzləşdirilməmiş hərbi strukturun təsviri üçün istifadə edilən termindir.

Demokratik keçid təkcə bu bədxassəli qrupların prosesi poza bilməməsindən deyil, həm də Trampın MTS-də nəzərdə tutulan maraqları bölüşən demokratik qüvvələrin uğurundan asılıdır. Burada Venesuelada prezident seçkilərinin keçirildiyi 28 iyul 2024-cü il tarixinə nəzər salmağa dəyər. Maduro mehriban seçki orqanlarının dəstəyi ilə seçkini “oğurladı” və özünü qalib elan etdi. Həmin seçkidə müxalifət fəalları səsvermə nəticələrinin və seçki qeydlərinin 83 faizindən çoxunu toplaya bildilər. Bu da onu nümayiş etdirdi ki, “Plataforma Unitaria Democrática”-nın (Demokratik Unitar Platforma) namizədi Edmundo Qonzales Urrutia səslərin təxminən 67 faizini qazanıb. O vaxtdan bəri Qonzales Venesueladan qaçmağa məcbur olub və müxalifət lideri və 2025-ci il Nobel Sülh Mükafatı laureatı Maria Korina Maçado Venesueladakı Maduro rejiminin təqibindən gizlənməkdə davam edir.

Müxalifət liderləri hələ də böyük seçki qələbələrinin ağırlığını arxalarında saxlayırlar. Onlar Maduro hakimiyyətdən getdiyi zaman demokratik keçid planını təkrarladılar - bu plana iqtisadi canlanma və Venesuela vətəndaşları üçün vətəndaş azadlıqları və insan hüquqlarının sürətlə bərpası daxildir.

Maçado özü Venesuelanın Madurodan sonrakı ilk yüz günü üçün planlarını açıqlayıb. O, yüz gün keçməmiş söz azadlığının bərpa olunacağını və yeni rəhbərliyin davam edən humanitar böhranın ən aktual aspektlərini həll edəcəyini vurğulayıb. Bundan əlavə, müxalifət ölkədə ərzaq təhlükəsizliyinin qarşısını almaq üçün islahatlara getməyə söz verib.

Təcili sosial ehtiyaclar ödənildikdən və venesuelalıları qida çatışmazlığından və digər pis şərtlərdən çıxarmağa davam etmək üçün proseslər aparıldıqdan sonra Maçado iqtisadiyyatı canlandırmaq üçün planını həyata keçirəcəyini söyləyib. Bu, Maduro dövründə uzun illər davam edən korrupsiya və pis idarəçilikdən sonra iddialı bir plandır, həm də Madurodan çıxdıqdan sonra günlər və aylar ərzində ABŞ-nın davamlı dəstəyini və demokratik qüvvələri gücləndirəcək keçid tələb edən bir plandır.

Maduronun Venesuelasından kənarda

Maduro həm Venesuela xalqı, həm də daha geniş Latın Amerikası regionu üçün zərərlidir. Son on ildə, demək olar ki, səkkiz milyon venesuelalı Maduro rejiminin əməlləri səbəbindən evlərini tərk edib. Maduronun siyasətləri nəticəsində kütləvi köç, xüsusilə Kolumbiya, Peru, Ekvador və Çili kimi ölkələrdə kövrək qurumları qırılma nöqtəsinə gətirən yüksək qaçqın axını ilə bölgədəki qeyri-sabitliyin domino effekti ilə nəticələndi. Üstəlik, fəlakətli tibbi və ərzaq çatışmazlığı milyonlarla venesuelalının həyatını təhlükə altına qoydu, Maduro rejimi isə böhranın mövcudluğunu inkar etdi.

Maduro 2024-cü ilin iyulunda Qonzalesdən seçkiləri oğurladıqdan sonra onun rejimi müxalifəti dəstəkləməkdə və rejimə meydan oxumaqda şübhəli bilinən vətəndaşları zorla yoxa çıxararaq, amansızcasına həbs edərək və işgəncələrə məruz qoyaraq böyük bir zorakılıq və repressiya kampaniyası həyata keçirdi. Seçkilərdən sonra müxalifətlə əlaqəyə görə iki mindən çox insan saxlanılıb, onların bir çoxu həbs olunduqdan sonra xarici dünya ilə əlaqə saxlamayıb.

Venesuela xalqı və region üçün bu mühüm məqamda Venesuelanın demokratiyaya keçidi itirilməməlidir. Onun demokratik yolla seçilmiş müxalifətinin ilk yüz saat, ilk yüz gün, birinci il və ondan sonrakı planları var. Bu planı hərəkətdə görmək vaxtıdır.

Y. QACAR