Makron və “Fransafrika”nın süqutu: Fransa Afrikanı necə itirdi?

Bir vaxtlar Fransa Afrika üçün hər şey idi: hakim və himayədar, sahib və tərəfdaş. Paris mürəkkəb iqtisadi, mədəni və hərbi əlaqələr şəbəkəsi quraraq qitəni özünün şəxsi şahmat taxtasına çevirmişdi. Bu taxtada fiqurlar yalnız Fransanın iradəsinə uyğun hərəkət edirdi. Lakin bu oyun artıq başa çatır. Afrika piyada olmaqdan imtina edir. Son illər Fransanın Afrikadakı nüfuzunun yüksək səslə və geri dönüşü olmadan çökməsi ilə yadda qaldı. Bu çöküş artıq Emmanuel Makronun adı ilə birbaşa əlaqələndirilir.

Milli.Az "Baku Network"da dərc olunmuş məqaləni təqdim edir:

Fransa hərbi bazaları: nəzarət simvolundan milli alçalma mənbəyinə

Bir vaxtlar Fransanın nəzarət və güc rəmzi olan hərbi bazalar indi milli alçalma mənbəyinə çevrilib. Seneqalın yeni prezidenti Bassiou Dyumaye Fay, bu bazaların bağlanmasının vacibliyini qeyd edərək, onların ölkənin suverenliyini sarsıtdığını vurğuladı. Parisin etibarlı müttəfiqi hesab edilən Çad isə daha da irəli gedərək müdafiə sahəsində əməkdaşlıq haqqında müqaviləni ləğv etdi və Fransız qoşunlarının paytaxtdan çıxarılmasını tələb etdi.

Bu hadisələr təsadüfi deyil, qlobal bir tendensiyanın tərkib hissəsidir. Mali, Burkina Faso və Niger kimi ölkələrdə Fransanın hərbi mövcudluğuna qarşı etirazlar zirvəyə çatdı və nəticədə qoşunların qovulması və hətta diplomatik əlaqələrin kəsilməsi ilə nəticələndi. Fransa üçün bu, sadəcə Afrika siyasətindəki uğursuzluqlar deyil. Bu, XVII əsrdə başlayan, formal olaraq 1960-cı illərdə sona çatan, lakin iqtisadi əlaqələr, hərbi bazalar və resursların istismarı vasitəsilə davam edən çoxəsrlik hökmranlığın süqutudur.

İpləri qırılmış kuklalar

Fransa uzun müddət pərdə arxasından qitəni idarə edən bir kuklalar ustası kimi çıxış edirdi. Lakin bu gün kuklalar öz iplərini qırıb. Boş qalmış yerə isə Çin, Rusiya və Türkiyə daxil olaraq Afrikaya yeni oyun qaydaları təklif edir. Bu tərəfdaşlar mentorlardan daha çox bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi gəlir, investisiyalar, infrastruktur layihələri və təkəbbürdən imtina ilə Afrikanı cəlb edir.

Afrikalıların gözündə Fransa artıq keçmişdən qurtulmağa çalışan qitə üçün narahatlıq yaradan bir qonaq, köhnə dövrlərin simvoluna çevrilib.

Fransa ordusu: güc simvolundan alçalma simvoluna

Fransa 2013-cü ildə Malidə "Serval" əməliyyatına başladıqda, bu onun qələbəsi olmalı idi. Paris özünü ekstremizmi məhv etməyə və regiona sabitliyi qaytarmağa hazır xilaskar kimi təqdim edirdi. Lakin bu əməliyyat tez bir zamanda fəlakətə çevrildi. Fransa yerli reallıqları görməzdən gəldi, Mali hökuməti ilə koordinasiyadan kənar fəaliyyət göstərdi və müttəfiqdən çox işğalçı kimi davrandı.

Ən kritik məqam Tombuktu şəhərindəki icazəsiz əməliyyat oldu. Bu, yerli sakinlər üçün Parisin öz hərbi əməliyyatlarını həyata keçirdiyi ölkənin hökumətini məsləhətləşməyi zəruri hesab etmədiyi təkəbbürünün simvoluna çevrildi.

Fransanın müdaxiləsi sülh gətirmək əvəzinə münaqişəni alovlandırdı. Müharibə Malidən Niger və Burkina Fasoya yayıldı və burada Fransa xalqlar və hökumətlər tərəfindən tənqid hədəfinə çevrildi.

Makron: Fransanın Afrikadakı məğlubiyyətinin memarı

Hakimiyyətə gələndə Emmanuel Makron Fransaya yeni dövr vəd etmişdi. Gənc, enerjili, islahatçı xarizmaya malik bir lider kimi Fransanın çürümüş neokolonializm irsini aradan qaldırmaq istəyirdi. O, "bərabər, açıq, səmimi yeni Fransa" haqqında danışırdı. Lakin altı il sonra bu hekayə fiaskoya çevrildi: onun bəyanatları uğursuz siyasətlər bataqlığında batdı və ambisiyaları külə döndü.

Makron tarixə bir qurucu kimi deyil, məhv edən, xüsusilə Fransanın Afrika qitəsindəki nüfuzunun məhv edilməsinin memarı kimi daxil oldu.

Vədlər və gerçək

Makron dəyişikliyin dilini məharətlə istifadə edirdi: "tabeçilik əvəzinə əməkdaşlıq", "nəzarət əvəzinə hörmət". Lakin gözəl sözlərin arxasında yenidən bəzədilmiş köhnə əsarət mexanizmləri gizlənirdi. Fransız CFA frankı - 14 Afrika ölkəsinin iqtisadiyyatını zəncir kimi bağlayan həmin valyuta - Fransanın hökmranlığının simvolu olaraq qaldı. Makron islahatlar vəd etdi, lakin reallıq boş bir qabıq idi: nə müstəqillik, nə də bərabərlik.

Yeni Afrika, köhnə Fransa

Afrika artıq Fransa onilliklər boyu təsəvvür etdiyi qitə deyil. Malidə Assimi Qoyta və Burkina Fasoda İbrahim Traore kimi yeni liderlər Fransanı artıq maarifləndirmə simvolu deyil, müstəqilliklərinə təhlükə yaradan keçmişin xəyalları kimi görürlər.

Bu sözlər milyonlarla afrikalının ürəyinə toxunur. Fransanın iştirakı əleyhinə etirazlar bütün qitəni bürüyüb. Bamako və Niamey meydanlarında Fransanın bayraqları yandırılır, "Fransa, rədd ol!" sözləri isə bir nəsil üçün şüara çevrilib. Afrika açıq şəkildə bəyan edir: "Biz sizin iqtisadiyyatınızın, ordularınızın, boş vədlərinizin əsiri olmaqdan imtina edirik."

Hərbi alçalmanın nişanəsi

Bir zamanlar güc və hakimiyyətin rəmzi olan Fransa ordusu bu gün istehza və qəzəb hədəfinə çevrilib. 2022-ci ildə Burkina-Faso fransız qoşunlarını ölkədən çıxardı. 2023-cü ildə isə Niger Parisin təhdidlərini gözardı edərək hərbi əməkdaşlıq müqavilələrini ləğv etdi. Vaxtilə Fransa təsirinin ön qalası olan hərbi bazalar indi məğlubiyyət qalasına bənzəyir.

Hər bir qovulma sadəcə taktiki səhv deyil, bütün dünyanın gözü qarşısında diplomatik alçalma idi. Afrika, sanki zəncirləri qıraraq, yalnız Fransa ordusunu deyil, onun siyasətini də rədd edir: təkəbbür, yalan və laqeydlik.

Diplomatiya və liderlik böhranı

Emmanuel Makron, həqiqi bir memar kimi, yalnız Afrikada deyil, Avropada da öz ambisiyalarını qurmağa çalışdı. O, uğursuzluqlarını "avropalaşdırmaq", məsuliyyəti Aİ ölkələrinə yükləmək strategiyasını seçdi. Lakin bu yanaşma iflasa uğradı. Afrika kollektiv Qərblə deyil, hər kəsdən azad olmağı arzulayır.

2019-cu ildə Səhil liderlərinin görüşü kimi sammitlərdə Makron partnyordan çox müəllim kimi görünürdü. Onun Afrika liderlərindən açıq sadiqlik tələb etməsi təhqir kimi qəbul edildi. Afrika bərabərlik tələb edir, himayə yox.

Emmanuel Makron dəyişikliklər prezidenti olmaq arzusunda idi, lakin o, enişin simvoluna çevrildi. Onun dövrü - itirilmiş fürsətlərin, gurultulu vədlərin və uğursuzluqların dövrüdür. Bu uğursuzluqlar hələ uzun müddət Yelisey Sarayının dəhlizlərində əks-səda verəcək. Afrika onu və onunla birlikdə köhnə Fransanı rədd etdi.

Makron öz postunu ağır bir yük altında tərk edəcək: dağılmış münasibətlər, diplomatik alçalma və ləkələnmiş nüfuz. Fransa Makron dövründən sonrakı yeni bir mərhələyə qədəm qoyur. Sual budur ki, Fransa onun səhvlərini düzəltmək üçün kifayət qədər gücə malik olacaqmı, yoxsa öz süqutunu davam etdirəcək?

Fransanın Afrikadakı uğursuzluğu ölkənin daxili problemlərinin əksidir. Makron iqtisadi çağırışlarla, etiraz hərəkatları ilə və artan vətəndaş narazılığı ilə mübarizə aparmaqda aciz qaldı. Onun idarəçiliyi elitlə xalq, vədlərlə reallıq arasındakı uçurumun simvoluna çevrildi.

İslahatçı yanaşma əvəzinə, Makron təkəbbür yolunu seçdi. Etirazçılarla davranış tərzi, cəmiyyətin tələblərinə məhəl qoymaması və real problemlərdən uzaq olması onu həm ölkə daxilində, həm də xaricdə tənqid hədəfinə çevirdi.

Bəs sonra?

Fransa bir yolayrıcındadır. O, mövqelərini itirir və buna uyğunlaşmağa vaxt tapa bilmir. Afrika artıq onun oyununun bir hissəsi olmaq istəmir. Qitə yeni yollar, yeni partnyorlar, yeni ideallar seçir.

Emmanuel Makron tarixə islahatçı kimi düşməyi arzulayırdı, lakin Fransanı enişə aparan prezident kimi xatırlanmaq riski ilə üzləşir. Onun dövrü itirilmiş fürsətlərin, diplomatik məğlubiyyətlərin və Afrika ilə əlaqələrin qırılmasının dövrüdür.

Bu gün Paris bir qərar verməlidir: yeni reallıqla barışmaq, yoxsa dünya siyasətinin böyük səhnəsindən çəkilmək. Afrika öz tarixinin yeni bir fəslini yazır. Fransa isə bu tarixin bir hissəsi olaraq qalacaq, yoxsa yalnız bir qeyd kimi xatırlanacaq, bunu zaman göstərəcək.

Milli.Az