Manatın taleyi bu qanundan asılıdır

İqtisadiyyatın görünməyən tərəfləri və valyuta bazarındakı dalğalanmalar hər kəsi düşündürən əsas mövzulardan biridir. Bir çox hallarda mürəkkəb terminlərlə izah edilən bu proseslərin əslində çox sadə və dəyişməz bir təməli var. Bütün dünyada, bütün ölkələrdə siyasi quruluşundan asılı olmayaraq, iqtisadi quruluşdan asılı olmayaraq, hər zaman və hər zaman bir qanun işləyir: Tələb və təklif qanunu...
Demokrat.az xəbər verir ki, bu sözləri iqtisadçı Fərhad Pərvizi deyib. O bildirib ki, bu qanun təkcə bazardakı meyvə-tərəvəzin yox, həm də cibimizdəki pulun dəyərini müəyyən edir.
Məsələn, "Əgər çiyələk bu gün mağazalarda bahadırsa, bu o deməkdir ki, onu almaq istəyən çoxdur, istehsal edən azdır. Ona tələb çoxdur, təklif azdır". Eyni prinsip valyuta bazarları üçün də keçərlidir. Manatın dollar qarşısındakı mövqeyi də məhz bu tarazlıqdan qaynaqlanır.
Məsələnin kökünə baxsaq, dolların bahalaşması və ya manatın ucuzlaşması təsadüfi  hadisə deyil. "Misal üçün, əgər bu gün Azərbaycanda dollara tələb çoxdursa, misal üçün, biz çoxlu mal idxal edirik, öz daxilimizdə istehsal etmirik, bizdə çoxlu dollar tələbi var. Lakin ölkəyə dollar az girirsə, yəni ki, dollar təklifi azdır, yəni ki, neftimizi sata bilmirik, öz ixrac potensialımız yüksək deyil, o zaman dolların manat nisbətində dəyəri artır".
Tarixi təcrübələr də göstərir ki, tələb və təklif arasındakı bu balans pozulanda devalvasiya qaçılmaz olur. 2006-2015-ci illərdə neft gəlirlərinin bol olması sayəsində manatın məzənnəsini 0,78 səviyyəsində saxlamaq mümkün idi. Çünki həmin dövrdə ölkəyə daxil olan dolların miqdarı o qədər çox idi ki, iqtisadiyyat bunun heç yarısını belə istifadə edə bilmirdi. Lakin 2015-ci ildə şərtlər dəyişdi və təklif tələbi qarşılamadığı üçün manat iki dəfə devalvasiyaya uğrayaraq 1,70 səviyyəsinə qalxdı.
Bu gün də eyni qanun qüvvədədir və iqtisadi sabitliyin açarı məhz bu balansı düzgün tənzimləməkdədir. İstər valyuta, istərsə də digər əmtəə bazarlarında hər şeyin təməlində bu sadə prinsip dayanır. Ona görə də tələb və təklif qanununu mütləq öyrənmək və anlamaq lazımdır, çünki bu, iqtisadiyyatın ən vacib dərsidir.
Kənan
Demokrat.az