Maraqlıdır, bayraq Ayda dalğalanır, yoxsa pavilyonda?..

...İnsanın ilk dəfə Ay səthinə ayaq basmasından yarım əsrdən çox vaxt keçib. Lakin mübahisə davam edir: Amerikalılar həqiqətən Ayda eniblərmi? Əgər eniblərsə, niyə bəşəriyyət bu gün sadəcə bu missiyanı "təkrarlaya" bilmir?

SİA bu barədə xarici saytlara istinad edir.

...Amerikalılar Ayda idilərmi? Qısa cavab bəlidir. Apollo 11 proqramının bir hissəsi olaraq, 20 iyul 1969-cu ildə astronavtlar Neil Armstronq və Buzz Oldrin Ay səthinə eniş etdilər, Maykl Kollins isə orbitdə qaldı.

1969-cu ildən 1972-ci ilə qədər bütün missiya ərzində cəmi 12 nəfər Ayda gəzdi.

Bəs, niyə elmi ictimaiyyət bu missiyaların reallığına şübhə etmir?

...Birincisi, dəlillər hələ də Aydadır. Astronavtlar lazer şüalarını Yerə əks etdirən xüsusi cihazlar olan reflektorlar quraşdırdılar. Bu cihazlar bu gün də Aya olan məsafəni dəqiq ölçmək üçün istifadə olunur. Onların mövcudluğu dünyanın hər yerindəki müstəqil rəsədxanalar tərəfindən təsdiqlənib.

...İkincisi, Ay torpağı. Təxminən 382 kiloqram Ay nümunəsi geri qaytarıldı. Onlar SSRİ də daxil olmaqla müxtəlif ölkələrin alimləri tərəfindən öyrənildi. Bu nümunələrin tərkibi 1960-cı illərdə "saxtalaşdırıla" bilməzdi, çünki o yerüstü süxurlardan fərqlənir.

...Üçüncüsü, geosiyasət. Soyuq müharibənin ən qızğın vaxtında Sovet İttifaqı ABŞ-ı yaxından izləyirdi. Eniş saxtakarlıq olsaydı, əsrin ən böyük kəşfi olardı. Lakin hətta sovet mütəxəssisləri də missiyanın mövcudluğunu etiraf etdilər.

Sui-qəsd nəzəriyyəsi haradan qaynaqlanıb?

Şübhələr 1970-ci illərdə sürətlə yayılmağa başladı, sonra internet dövründə ikinci dalğa qazandı.

Şübhəçilərin əsas arqumentləri bunlardır:

-bayraq dalğalanır, amma ayda külək yoxdur;

-fotoşəkillərdə ulduz yoxdur;

-qəribə kölgələr.

Bütün bu məqamlar uzun müddət fizika, fotoqrafiyanın xüsusiyyətləri və bayrağın sərt çarpaz çubuqlu parçasının xüsusiyyətləri ilə izah edilmişdir.

Lakin sui-qəsd nəzəriyyələri faktlarla deyil, emosiyalarla inkişaf edir: insanlar "böyük bir fırıldaq" ideyasını sevirlər.

Əgər Ayda olublarsa, niyə indi ora qayıtmırlar?

Maraqlı məqamlar buradadır.

Aya eniş sadəcə elmi bir missiya deyildi. Bu, siyasi bir yarış idi. Prezident Kennedi SSRİ-ni ötmək məqsədi qoydu.

ABŞ daha sonra proqrama böyük resurslar yatırdı.

Apollo proqramı zirvəsində ABŞ federal büdcəsinin təxminən 4 faizini istehlak etdi.

Bu gün heç bir başqa kosmik layihə belə maliyyələşdirmə almır. Ay proqramı inanılmaz dərəcədə baha başa gəldi. Siyasi məqsəd yerinə yetirildikdən sonra Yer kürəsinin peykinə maraq kəskin şəkildə azaldı.

Texnologiya da köhnəldi. Astronavtları daşıyan Saturn V raketləri artıq istehsalda deyil.

İstehsal xətləri sökülüb və mütəxəssislər təqaüdə çıxıblar. Bu, paradoksaldır, amma doğrudur: 1960-cı illərin texnologiyaları sadəcə "yenidən aktivləşdirilə" bilməz.

Onlar müasir təhlükəsizlik standartları nəzərə alınmaqla yenidən inkişaf etdirilməlidir.

Bundan əlavə, bu müddət ərzində prioritetlər dəyişib. Aydan sonra bəşəriyyət diqqətini orbital stansiyalara, teleskoplara, peyklərə və dərin kosmik tədqiqatlara yönəldib.

Bu, elmi və iqtisadi baxımdan daha praktik olduğunu sübut etdi.

Amma indi yenidən Ay haqqında danışırlar…

Bu gün NASA Artemis proqramını həyata keçirir. Onun məqsədi insanları Aya qaytarmaq və Marsa səyahət də daxil olmaqla gələcək missiyalar üçün davamlı bir infrastruktur yaratmaqdır.

Lakin müasir missiyalar daha mürəkkəbdir: onlar daha uzun müddət qalma, yeni eniş sistemləri və daha yüksək səviyyəli təhlükəsizlik tələb edir.

Artıq söhbət sadəcə "bayraq sancmaq"dan getmir, həm də kosmik tədqiqatların növbəti mərhələsinə hazırlıqdan gedir.

Beləliklə, bu, doğrudur, yoxsa mif?

Amerikanın Aya enişi çoxsaylı elmi məlumatlarla dəstəklənən tarixi bir faktdır. Mif "əgər bunu o vaxt edə bilsəydilər, indi asanlıqla edə bilərlər" fikridir.

Kosmos velosiped deyil. Bunun üçün texnologiya, büdcə, siyasi iradə və onilliklər boyu mühəndislik işi tələb olunur. Ay heç yerə getmir. Bəşəriyyət sadəcə strategiyasını dəyişir. Və bəlkə də yaxın illərdə yenidən onun səthindən canlı yayım görəcəyik.

Amma fərqli məna və fərqli məqsədlərlə…

SİA-nın əlavəsi: Bu günlərdə kosmik tədqiqat planlarını bölüşən Mask, "Aya qayıtmağın vaxtıdır"-deyib.

Əli Babayev